Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Բ. Խոշաբեցի

1965. Կաթողիկոսի Ընտրութիւն

Այս պատճառով նոր կաթողիկոսի ընտրութիւնը Օսմանեան հովանաւորութեան ներքև կատարուեցաւ, բայց ոչևս Կ. Պոլսոյ մէջ, ինչպէս եղած էր Կարապետի ընտրութիւնը (§ 1944), այլ նոյնինքն Մայրաթոռի մէջ, ուր տարիներէ իվեր Օսմանեան կառավարութիւնը մնալուն վիճակ ստացած էր։ Չէ ըսուած թէ ինչ ազդեցութիւններ և ինչ թելադրութիւններ առաջնորդեցին ընտրութեան, բայց ընտրեալին վրայ դարձնելով դիտողութիւննիս, դիւրաւ կը կարծենք պարզել այդ կէտը։ Ընտրեալն է Աբրահամ եպիսկոպոս, Մշոյ Ս. Կարապետ վանքին առաջնորդը, որուն այդ պաշտօնը յանձնած էր Գրիգոր Շղթայակիրը՝ անկէ հեռանալուն ատեն (§ 1924)։ Աբրահամ Գրիգորի Եղբօրորդին և աշակերտն էր (ԱՍՏ. Բ. 104), կամ աւելի ճշդութեամբ՝ աշակերտակիցն էր, ուստի կամ Կոլոտ և Շղթայակիր թելադրեցին անոր անունը, և կամ Մայրաթոռի ընտրողները մտածեցին Կոլոտի և Շղթայակիրի համակիր և սիրելի անձ մը յառաջ կոչել, բայց միշտ յայտնի կերևի թէ Կ. Պոլսոյ Երուսաղէմի պատրիարքներուն համամիտ ազդեցութիւնը տիրեց Աբրահամի ընտրութեան մէջ։ Աբրահամ բնիկ Խոշաբեցի ըսուած է, Վանայ հարաւակողմը Հայոցձորի սահմանակից գաւառին աւանէն, և գիտենք թէ Շղթայակիրն ալ Շիրուանցի էր։ Աբրահամ ալ կը պատկանէր Վարդանի մահուանէ ետքը Ամրտոլէ Գլակ փոխադրուող միաբաններուն, ինքն ալ աշխատած էր Ս. Կարապետի համար, նուիրակութեան ելած էր (§ 1910), և Շղթայակիրէ ու Կոլոտէ ետքը՝ Վարդանի ընտրելագոյն հետևողներէն նկատուած էր, և Գլակայ առաջնորդութեան կոչուած էր։ Նա կը նկարագրուի իբր այր առաքինի և ճգնազգեաց, հեզ և բարեբարոյ աղօթասէր և տօնակատար (ՋԱՄ. 29)։ Իբրև գործունէութիւն ալ օգտակար եղած էր Գլակի, օգտակար ալ եղաւ Էջմիածինի։ Միայն թէ տարիքը առած էր, և երկար պաշտօնավարութիւն չունեցաւ պարագաներն ալ չէին ներեր մեծամեծ ձեռնարկներու սկսիլ բաւական էր որ խաղաղ վիճակ մը կարենար պահել, և չեն պահպանել Մայրաթոռը, ինչ որ իրօք ըրած և Երևանեցիին վկայութեամբ (ՋԱՄ. 30)։ Աբրահամի կաթողիկոսութիւն կը գրուի 1730-ին, Կարապետի մահուընէ քանի մը ամիս ետքը, սակայն թէ ընտրութեան և թէ Էջմիածին հասնելու և օծուելուն ամասաթիւերը գրուած չեն։ Նկատելով որ խոր ձմեռուան մէջ դիւրին չէր Մուշէ Էջմիածին ուղևորիլ, հաւանական կը դատենք օծումը դնել 1730 մարտին, զատկին մօտերը, որ այն տարի մարտ 29-ին կիյնար։ Այս հաշիւը կարդարանայ Աբրահամու կաթողիկոսութեան 4 տարի և իբր 9 ամիս տևողութիւն նշանակուելէն մինչև իր մահը 1734 նոյեմբեր 11-ին (ՇԱՀ. Ա. 226)։ Աբրահամ անխտիր կը կոչուի Խոշարեցի՝ ծննդավայր գիւղէն Քիւրտիստանցի՝ գաւառին կոչումէն (ՉԱՄ. Դ. 805), և Մշեցի՝ իր առաջնորդական վիճակէն (ՋԱՄ. 29), բայց նախադասելի է ծննդավայրէն մականունել։ Շատ քիչ տեղեկութիւն ունինք իր գործունէութեան վրայ, հետևաբար պիտի գոհանանք ժամանակակից դէպքերը յառաջ բերելով։

« 1964. Պարսկաստանի Վիճակը   |   1966. Նատիրի Երեւնալը »
© Gratun.org