Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Բ. Խոշաբեցի

1967. Ղալաթիոյ Եկեղեցին

Կոստանդնուպոլսոյ աթոռին գործերը իրենց սովորական ընթացքը կը պահէին Յովհաննէս Կոլոտի բարեջան աշխատութեանց շնորհիւ, որ տարօրինակ յաջողութեամբ, կամ լաւ ևս յաջողակութեամբ, բաւական տարիներէ իվեր անփոփոխ կը մնար պատրիարքական աթոռին վրայ։ Մայրաքաղաքին մէջ սովորական հրդեհներէն մէկն ալ Ղալաթիոյ թաղը աւերեց 1731-ին, և Յոյներու չորս եկեղեցիներու հետ Հայոց Ս. Լուսաւորիչն ալ այրեցաւ, և պարագայից բերմամբ, ներքին և արտաքին շփոթութեանց պատճառով, դժուար եղաւ վերաշինութեան հրամանը ստանալ։ Այս երեսէն Կոլոտ պէսպէս նեղութիւնս և չարչարանս կրեաց, և ոչ եղև հնար յումեքէ (ՀՆՆ. 168)։ Բարեբախտութիւն մը եղաւ Հէքիմզատէ Ալի փաշային եպարքոսութեան բարձրանալը, որ իր ծանօթ Սեղբեստրոս Երեւանեացը անուանեց ծայրագոյն վաճառապետ դրանն արքունական, և սա իր ազդեցութիւնը գործածեց (ՀՆՆ. 169), որով 1732 դեկտեմբեր 15-ին հրովարտակը ստացուեցաւ (ԿՈԼ. 32)։ Շինութիւնը ամենայն փութաջանութեամբ առաջ տարուեցաւ, այնպէս որ 1733 մարտ 10-ին, Գրիգոր Լուսաւորչին Մուտն ի վիրապին օրը, Կոլոտ սրբագործեալ Էօծ նորաշէն եկեղեցին, որ է ըսել, երեք ամիսէ պակաս միջոցի մէջ. սակայն չենք կարծեր թէ բոլոր զարդերով լրացած ըլլայ այդ կարճ ատենի մէջ, զի գլխաւոր ճարտարապետն Սարգիս խալֆան, հրաշազան յօրինուածքով գեղեցկացուցեալ է զսրբազան եկեղեցին այն (ՀՆՆ. 170), և հարկաւ զարդի աշխատութիւնները եկեղեցիին գործածելի ըլլալէն ետքն ալ։ Շինութեան գլխաւոր բարերարն եղաւ Սեղբեստրոս Երեւանեանցը, ազգայիններն ալ նպաստեցին միապէս ի յերկուց կողմանց (ՉԱՄ. Գ. 805), իմա՛ լատինամիտներն ալ մասնակցեցան։ Բայց այս մօտաւորութիւնը նորէն Լատիններուն աչքին զարկաւ, և նոր հրամաններ ու մտաց պղտորումներ ցանուեցան Լատին եպիսկոպոսին և քարոզիչներուն կողմէն, իրենց հետևողները Հայոց եկեղեցիներէն հեռացնելու համար։ Ասոնց ստիպեալ համակերպութիւնը անգամ մըն ալ կառավարութեան մտադրութիւնը հրաւիրեց, որ չէր կրնար ներել օտարներու հետ մտերմութիւնը և անոնց հպատակութիւնը, ուստի փոխադարձաբար նոր զգուշութիւններ և նոր արգելքներ հրամայեց, որով օտար եկեղեցի յաճախողներ ձերբակալուեցան, բայց տուգանքով թողուեցան։ Լատիններ ալ Գաղղիական դեսպանին միջամտութիւնը գրգռեցին, որ էր Լուդովիկոս Վիլնէօվ մարքիզը (Louis-Sauveur marquis de Villeneuve). սա ալ Գերմանական դեսպանը ընկերակից առնելով, իբր թէ իրենց տէրութիւնները անարգել ցուցուցին, Լատին եկեղեցիներուն դէմ գրուած արգելքով։ Կառավարութիւնը ստիպեալ հրամանները մեղացուցին, և Կոլոտ առիթ գտաւ նորէն հաշտաբար միջոցները ձեռք առնելու, և Լատին եպիսկոպոսին և Գաղղիական դեսպանին դիմեց, որ իրենց կողմէ ալ Հայ եկեղեցիներու դէմ գրած արգելքնին վերցնեն։ Անոնք չկրնալով բացէբաց մերժել, երկդիմի յայտարարութիւններ ու պահանջներ հանեցին, նզովքի շարականին ծանօթ տուներուն խնդիրը բացին, որոնք արդէն պաշտօնապէս դադարած էին (§ 1952), և միայն իբր փոխադարձ հակառակութիւնոմանց կողմէն կերգուէին։ Այդ բանակցութիւնները թէպէտ վերջնական արդիւնք չունեցան, բայց անգամ մըն ալ մեղմացուցին մրցակից հակառակութիւնները։ Վերոյիշեալ ծանոթ տուներուն դադարումը Կարապետ Ուլնեցիի կաթողիկոսական իշխանութեամբը հրամայուած էր, և Կոլոտ Աբրահամ կաթողիկոսի ալ դիմած կըսուի այդ մասին (ՉԱՄ. Գ. 806), թէպէտ որոշ յիշատակութիւն չենք գտներ։

« 1966. Նատիրի Երեւնալը   |   1968. Երուսաղէմի Գործեր »
© Gratun.org