Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Գ. Կրետացի

1973. Սարգիս Սարաֆեան

Սարգիս Սարաֆեանի ներբողաբանը կը գրէ, թէ նա ինքն եղաւ Աբրահամ Կրետացին ընտրելի ցուցնողը, և թէ սիւնհոդոսականներէն որոնք հակառակ էին անոր ընտրութեան. բայց Սարգիս անոնց ընդդիմութիւնը յաղթեց, թէ ընտրութեան փութացուցման պէտքը ցուցուց, և թէ իր վրան առաւ Կոլոտի հաւանութիւնը առնել, և թէ ասոր վրայ կատարուեցաւ Կրետացին կաթողիկոսական օծումը (ԳԱԼ. 22-23)։ Սակայն Կրետացիին ինքնագիր պատմութիւնը ոչ Սարգիսի անունը կու տայ, ոչ միաբաններու ընդդիմութիւնը կը յիշէ, և ոչ Սարգիսի երաշխաւորութեան խօսք կ՚ընէ, որով ներբողաբանը՝ Սաֆարեանի ինքնագով տեղեկութիւններով կազմած պիտի ըլլայ իր պատմութիւնը։ Եթէ միաբանութեան մէջ անհամաձայնութիւն գտնուէր հնար չէր նորեկ Սարգիսին խօսքով՝ մէկ օրուան մէջ համաձայնութիւնը գոյացնել, զի Խոշարեցին երկուշաբթիին մեռած էր, և չորեքշաբթիին Կրետացիին ընտրութեան պետական գործողութիւնները կատարուած էին, և բարապանը ղրկուած էր Էջմիածին։ Արդէն յուղարկաւորութեան նախագահութիւնն ալ Կրետացիին թողուիլը, նախորդը չմեռած միտքերուն պատրաստուած ըլլալը կը ցուցնէ, մինչ Սաֆարեան՝ Խոշաբեցիին անկողին իյնալէն ետքը հասած էր, ինչպէս իր ներբողաբանն ալ կ՚ընդունի (ԳԱԼ. 21)։ Պարսակատանի և Տաճկաստանի հաւանութեան չսպասելու որոշումը տուողը՝ առժամեայ կուսակալն էր, ուստի մեր կարծիքով հիմնական չեն երևիր Սարաֆեան Սարգիսի փառաբանութեան համար ցուցուցած պարագաները, և Կրետացիին ընտրութիւնը Մայրաթոռի միաբանութեան միաձայն որոշման պէտք է վերագրել։ Երեւանէ դառնալէն ետքը տասն օր կ՚անցնի մինչև որ օծման պատրաստութիւններ կը կատարուին, եպիսկոպոսներ և վարդապետներ կը հաւաքուին, իշխաններ և գիւղաւագներ կը հրաւիրուին, և օծումը հանդիսապէս կը կատարուի 1734 նոյեմբեր 24-ին, ի Յիսնակաց կիրակին, այսինքն Յիսնակաց բարեկենդանէ ետքը եկող առաջին կիրակին (ԿՐԵ. 10)։ Անմիջապէս յաջորդ օրը, երկուշաբթի 25 նոյեմբեր, եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն տեղի կ՚ունենայ, և Սարգիսի հետ (ԳԱԼ. 24) անշուշտ ուրիշ ձեռնադրուողներ ալ կ՚ըլլան։ Սակայն Սարգիս չի մեկնիր, և մինչև 1735 գարուն Էջմիածին կը մնայ (ԳԱԼ. 25), ինչ որ պիտի չկարենար ընել, եթէ իրօք ինքն յանձնառու եղած էր Կ. Պոլսոյ Պատրիարքին և ժողովուրդին հաւանութիւնը փութացնել։ Նորընտիր կաթողիկոսը նեղութեամբ կ՚անցնէ ձմեռը, վասնզի ներսէն կը նեղուէր վասն պակասութեան փողից, որ ոչ գոյր ամենևին. իսկ դուրսէն վստահ չէր կացութեան վրայ։ Նատիր Գանձակը պաշարած էր, իսկ Օսմանցոց կողմէ սպարապետ Քէօբրիւլիւ Ապտուլլահ փաշա, հզօր բանակով Ամիդէ ելած կը յառաջէր Պայազիտի և Կարսի ճամբով, և Երեւանի և Տփղիսի զօրավարներուն պաշարի ու պարէնի հրամաններ էր յղած (ԿՐԵ. 10)։ Նատիր գորերը, որչափ ալ ուղղակի եկեղեցական կերպարան չունենան, բայց որովհետև կաթողիկոսը անձամբ մասնակից եղած է, և ինքն մանրամասնօրէն գրեծ է, պատշաճ կը համարինք մենք ալ կարևոր կէտերը համառօտիւ քաղել։

« 1972. Ընտրութեան Պարագաներ   |   1974. Կրետացին և Նատիր »
© Gratun.org