Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Գ. Կրետացի

1984. Հայեր և Լատիններ

Առանց ուզելու այդ նշանաւոր վէճին մանրամասնութեանց մտնել, բաւական կը սեպենք գործին հոգին և գլխաւոր կէտերը բացատրել։ Կոլոտ Կ. Պոլսոյ և Շղթայակիր Երուսաղէմի մէջ ամէն ճիգ կը թափէին Հայոց իրաւունքներուն ջատագովութեան։ Կ. Պոլսոյ մէջ պէտք էր կառավարութիւնը նպաստաւոր դարձնել, Երուսաղէմի մէջ էր զօրաւոր փաստեր կազմել հին հրովարտակներէ քաղելով։ Շղթայակիր իրեն մասը լիովին պատրաստեց, տեղական իշխանութիւններուն հաստատել տուաւ, բնիկներուն վկայութիւնները վաւերական գիրերու վերածեց ուզեց ալ անձամբ Կ. Պոլիս երթալ, բայց միաբանութիւնը չուզեց որ հեռանալ, ուստի շատացաւ Կոլոտին յանձնարարութիւններ ընել, որ ինչչափ որ պէտք է պարտք ընէ և ծախսէ, վստահեցնելով թէ վճարման համար պատրաստ է վերստին արկանել զշղթայն ի պարանոց իւր։ Այդ առթիւ Յակոբ Նալեան նորէն Կ. Պոլիս դարձած պիտի ըլլար, Շղթայակիրին յանձնարարութիւնները Կոլոտի հաղորդելու և գործակցելու։ Բայց աւելի նշանակելի օգնութիւն մը եկաւ Հայոց կողմը զօրացնել։ Յոյներուն յաւակնութիւնն էր Երուսաղէմի սրբավայրերուն և պաշտամանց միակ տէրը դառնալ, ինչ որ Լատիններուն ալ դիրքը կը վտանգէր, թէպէտ անոնց անունը տրուած չըլլար։ Լատինները զգացին իրողութիւնը, և կանխահոգ զգուշութեամբ պէտք տեսան Հայերուն միանալ և Հայերուն օգնել, որպէսզի անոնց ճզմուելէն ետքը կարգը իրենց չգայ։ Ասկէ յառաջ եկաւ պատրիարքին և դեսպանին միջև մերձաւորութիւն մը պէտք եղաւ որ Լատիններ իրենց շահասէր մենամոլութեան ալ չափ դնեն, և իրենց հետևողներուն ալ արգիլեն, զի մի ևս խմբովին և համարձակ երթիցեն եկեղեցիս Լատինացւոց, և երբեմն գնասցեն յեկեղեցիս Հայոց։ Այդ մերձեցումները տեղի ունեցան 1736 տարւոյ սկիզբները (ՉԱՄ. Գ. 811), և կրօնապէս անհնար սեպուած բաներ, հնարաւոր դարձան, երբոր անձնական շահը խօսեցաւ։ Ինչչափ ալ այդ նպաստաւոր պարտաւորութիւնները կրնային Հայոց կողմին վստահութիւն ներշնչել, սակայն Կ. Պոլսոյ մէջ մտածեցին, որ անհրաժեշտ է Շղթայակիրին ներկայութիւնը, թէ երբ գործին տէրը և թէ հեղինակութեամբը և արժանիքովը զօրաւոր ազդակ մը գործին վճռական յաջողութիւնը ձեռք բերելու։ Այդ նպատակով պատրիարք ազգայիններու հետ գիր մը ուղղեց Շղթայակիրին ամենայն յարգանօք, որ թէպէտ ծերացած, բայց աթոռին սիրոյն յանձն առնու Կ. Պոլիս գալ։ Նամակը 36 ստորագրութիւն կը կրէ, և պատրիարքին հետ ստորագրած են, 6 աւագերէցներ, 4 տիրացուներ, 2 եկեղեցպաններ, 3 շէլէպիներ, և 20 ազգային գլխաւորներ։ Նամակը գրողներ կը նախատեսէն թէ Շղթայակիր պիտի կարենայ առարկել, որպէ՞ս ի ծերութիւն իմ չխնայելով հարկեցինք զիս գալ այսր, և կը պատասխանէ թէ չեմք այնչափ անգութք և քարասիրտք, և եթէ հարկն չպահանջէր, մեք ևս ոչ հարկէաք զհայրդ (ՄԿՐ)։ նամակը 1736 տարեթիւ ունի, բայց ամսաթիւ չունի, միայն զատկին երկրորդ օրը, ապրիլ 26-ին Երուսաղէմի եկեղեցւոյն մէջ կարդացուած ըլլալէն (ԱՍՏ. Բ. 48) կը հետևի, թէ տարւոյն սկիզբները գրուած է։

« 1983. Երուսաղէմի Գործեր   |   1985. Շղթայակիր Ի Կ Պոլիս »
© Gratun.org