Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Գ. Կրետացի

1985. Շղթայակիր Ի Կ Պոլիս

Այս նամակին վրայ Շղթայակիր որոշեց Կ. պոլիս երթալ, ինչպէս արդէն ալ յօժարած էր, իր բացակայութեան միջոցին գործերուն հսկելու համար տեղապահ փոխանորդ, գանձապետ և թարգման նշանակեց՝ կարողագոյն միաբաններէն (ԱՍՏ. Բ. 48) Գաբրիէլ, Յովհաննէս և Պողոս վարդապետները (ԱՍՏ. Բ. 60-61)։ 1736 մայիս 6-ին, նոր կիրակէի հինգշաբթին Երուսաղէմէ մեկնեցաւ ուխտաւորներու բազմութեան հետ, և 15-ին Յոպպէ նաւ մտաւ։ Կիպրոս հանդիպեցաւ, բայց անկէ անդին տագնապեալ ի մրրկէ ծովու և ի պակասութենէ ջրոյ, պարտաւորուեցաւ ուղեկիցներուն հետ ցամաք ելլալ յունիս 5-ին, Ֆինիքէ (Phineka) նաւահանգիստը։ Ատալիայի արևմտակողմը, և ցամաքէն յառաջել դէպի Կ. Պոլիս։ Բունզարպաշի կոչուած տեղը տենդով հիւանդացաւ, և շատ նեղութեամբ Կուտինա հասաւ, ուր 21 որ մնաց, և ուր եկած զինքն դիմաւորել և հոգալ Կոլոտէ յղուած իր չորս յառաջադէմ աշակերտներէն՝ Յարութիւն Հեզահոգի, Յակոբ Նալեան, Սահակ Ահագին և Յակոբ Պալաթցի վարդապետները։ Կուտինայի մէջ քիչ մը կարգադրուելով, և Պրուսայի մէջ առաջնորդ Ներսէս Պալաթցի եպիսկոպոսէն հիւրասիրուելով, այն որ պատրիարք եղած էր ժամանակին (§ 1867), ողջամբ կը հասնի Կ. Պոլիս 1736 յուլիս 23-ին, Վարդավառի բարեկենդանին նախընթաց ուրբաթ օրը։ Անգամ մըն ալ կը նորոգուէր այն յուզումնալից տեսարանը, որ տեղի ունեցած էր Շղթայակիրին առաջին անգամ Կ. Պոլիմ եկած ատենը, երբ երկու սրտակից և սիրակցորդ եղբայրներ իրարու կը փարէին։ Կոլոտ, 21 տարիէ իվեր պատրիարք, խոնարհամիտ կը մեծարէր իր հայապատիւ ընկերակիցը (§ 1926)։ Շղթայակիրին գալուստը Լատիններու կողմէ ալ գնահատուեցաւ, իբրև իրենց ալ նպաստաւոր պարագայ մը, և Վիլնէով դեսպան երկու լատին կրօնաւոր յղեց յատկապէս անոր բարիգալուտ մաղթելու, որուն շնորհակալութիւն մատոյց Շղթայակիրը՝ յայտարարելով, թէ իբր հիւանդ՝ առողջութիւն, և իբր նեղեալ՝ մխիթարութիւն գտնելու եկած է, դեսպանին ալ աջակցութիւնը կը խնդրէ (ՉԱՄ. Գ. 811)։ Արդէն Հայերու և Լատիններու յարաբերութիւնները քաղցրանալու երես կառնէին, և Կոլոտ յատուկ նամակներ ալ գրած կըսուի Գաղղիոյ Լուդովիկոս ԺԵ. թագաւորին և Հռոմի Կղեմէմ ԺԲ. պապին (ՉԱՄ. Գ. 811), թէպէտ պատճէնները տեսնուած չեն։ Գրիգոր իջևանած էր Իւսկիւտար Երուսաղէմապատկան վանատունը, բայց անշուշտ յաճախ էին երկու պատրիարքներունտեսակցութիւնները, առջևնին ունեցած մեծ գործը աւարտելու համար։ Իրաւ՝ տագնապալից վայրկեանները անցած էին, և Յոյներ ալ՝ կարծես թէ հանդարտած, գոնէ անգործ էին, Էսսիէտ Մէհէմմէտ եպարքոսին բռնած ուղղութենէն ցնցուած բայց խնդիրը կը մնար, և միայն քննութենէն ետքը վճռաբար պիտի վերջացուէր, և մինչև որ գործը չի լրանար, վստահիլ անհնար էր, սակայն առժամեայն ալ իբր վերջնական կը նկատուէր հասարակ ժողովուրդէն, այնպէս որ նորէն Հայի ու կաթոլիկի բանավէճերը կը սկսէին մէջտեղ գալ, և մանաւանդ ամենավերջի հանդիսական օրերը առիթ կընծայէին տարբեր տօնակատարութեանց և փոխադարձ մեղադրանաց։ Մինչև իսկ Լատիններէ ոմանք դեսպանին ականջը հասուցին՝ թէ Շղթայակիրը Սամաթիոյ Ս. Գէորգ եկեղեցւոյն մէջ, ուր Աստուածայայտնութեան տօնին նախագահած էր, իբր թէ ի քարոզի իւրում հայհոյեաց զպատարագն Լատինաց (ԱՍՏ. Բ. 49)։ Բայց Վիլնէօվ, այր խոհեմ, և մանաւանդ Լատին կրօնաւորներուն քսութեանց վարժ, և ծանրագոյն խնդիրներու կարգադրութեան հետամուտ, ոչ միայն այդ խօսքերուն կարևորութիւն չտուաւ, այլև հանրութեան միտքը շինելու համար հացկերոյթ մը տուաւ դեսպանատան մէջ կիրակի օր, 1737 փետրուար 3-ին (ՉԱՄ. Գ. 811), և հրաւիրեց Շղթայակիր և Կոլոտ պատրիարքները, Էջմիածինի նուիրակ Պետրոս Հռոմլայեցի վարդապետը, Քիւթիւր մականունեալ, և Հայոց մեծամեծներէն քանիներ։ Փոխադարձ հաշտութեան խօսքեր եղան, պատրիարքներ առաջարկեցին Հայոց եկեղեցին երթալու արգելքը վերցնել տալ, դեսպանը խնդրեց նզովքի շարականին երեք տուները չ՚երգել, և փոխադարձ հաւանութեամբ մեկնեցան (ՉԱՄ. Գ. 811)։ Արդէն շարականի խնդիրը Կարապետ կաթողիկոսի օրէն պաշտօնապէս կարգադրուած էր (§ 1953

« 1984. Հայեր և Լատիններ   |   1986. Քիւթիւրի Միջադէպը »
© Gratun.org