Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աբրահամ Գ. Կրետացի

1986. Քիւթիւրի Միջադէպը

Պզտիկ պարագաներ երբեմն մեծ խնդիրներու դուռ կը բանան, և ջնջին դէպքերը կարևոր տագնապ մը կը ստեղծեն. բայց պէտք չէ կարծել թէ յանկարծ կը ծնին։ Քիւթիւր նուիրակը, բնութեամբ անհանգիստ և ձգտումներով անյագ, անարբերաչքով չէր կրնար տեսնել Կոլոտի այդչափ ատեն պատրիարքական աթոռին վրայ մնալը, որ ուրիշներուն փափաքները կը խափանէր։ Առիթ մը, պատճառանք մը կը փնտռէր, և կարծեց զայն գտնել զինքն անիրաւուած ցուցնելով Կոլոտի երեսէն, որովհետև Վիլնէով վերոյիշեալ հացկերոյթէն ետքը մէկ ծոցի ժամացոյց նուիրած էր երկու պատրիարքներուն, իսկ իրեն չէր տուած։ Այնպէս ուզեց մեկնել, իբր թէ Մայրաթոռը արհամարհուած էր Կոլոտի սադրանօք, զի թէպէտ դեսպանին և Շղթայակիրին ալ մեղադրանքներ կը խօսէր, սակայն գլխաւոր յարձակումը Կոլոտի դէմ էր, որուն իյնալէն կրնար օգտուիլ։ Քիւրթիւր, Էջմիածնի նուիրակ, կերևի իր նախորդէն՝ Սիմէոն Երևանեցիէն ժառանգութիւն ստացած էր Կոլոտի դէմ այդ ամբաստանութիւնն ընելու (§ 1945)։ Ինչպէս ալ ըլլայ, Մայրաթոռի անունով ոտք հանեց Արևելցի կոչուած մեծամեծները (ՉԱՄ. Գ. 812), որով կիմացուին ներքին գաւառներու բնիկները, որոնք նորէն առանձնայատուկ գիրք մը կազմած էին, զի իրենց նահանգը Երևանով և Էջմիածինով Պարսիկ տիրապետութեան անցած էր (1975)։ Դեսպանն ալ Քիւթիւրի լեզուականութիւնները լսելով Կոլոտէ կը պահանջէր, զայն զսպել և Կ. Պոլիսէ հեռացնել։ Ժողովուրդին մէջ ալ, ինչպէս բնական է երկպառակութիւններ կաճէին, և Կոլոտը պատրիարքութենէ վառ առնելու կողմնակցութիւն մը կը կազմուէր։ Շղթայակիրը տեսնելով որ գժտութիւնները կրնան ամէն գործերու համար ձախողութիւն յառաջ բերել, չնայելով որ տկար ու հիւանդ էր Իւսկիւտարի վանատան մէջ, պէտք տեսաւ պատգարակով Մայրեկեղեցի իջնել։ Ժողովուրդն ու մեծամեծները հաւաքեց, քարոզեց, յորդորեց, խրատեց, և երկուքնուն միատեղ քաշուելու ենթադրութիւնը զգացուց, և վերջապէս յաջողեցաւ խաղաղութիւնը հաստատել, Արևելցիներուն ալ սխալ քայլերնին զգացնել, և այդպէս փակուեցաւ այդ ներքին միջադէպը, որ աննշան պարագայէ մը սկսելով կրնար մեծամեծ հետևանքներ ունենալ։ Քիւթիւր ալ իր ձախողիլը տեսնելով, ստրջացեալ մեղայ ասաց, և Կոլոտ կրցաւ դեսպանը հաճեցնել, որ միջադէպին կարևորութիւն չտալ, և հաճի Քիւթիւրին ըրածը անտես առնել (ՉԱՄ. Գ. 812)։ Վիլնէով դեսպան գոհ մնաց միջադէպին փակուելուն, որով Կոլոտի դիրքը կամրանար, և Երուսաղէմի խնդիրին մէջ Լատիններուն կողմն ալ կապահովուէր Յոյներու յաւակնութեանց դէմ։ Դեսպանը 1737 մարտի սկիզբները հանդիսաւոր կերպով Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչ եկեղեցին կայցելէր ընտանիքով, դեսպանատան պաշտօնեաներով և Լատին մեծամեծներով մէկտեղ, որպէսզի լատինամիտներ ալ Հայոց եկեղեցիներէն չխորշին։ Այն տարի Բուն բարեկենդանը փետրուար 20-ին էր հանդիպած։ Աւագ ուրբաթի թափորին, ապրիլ 8-ին, դեսպանը Ղալաթիա կիջնէր՝ Լատինաց Ս. Բենեդիկտոս (Saint Benoit) եկեղեցին, և փափաքով Հայոց Ս. Լուսաւորչի թափորը տեսնել, խնդրեց որ մինչև հոն գայ, և Լատին եկեղեցականութեան կողմէն զարդուք և սպասուք և գալարափողովք ընել կու տար։ Թէպէտ երկու կողմերուն նախանձայոյզները, դեսպանը Հայ և պատրիարքը Լատին եղած կ՚ըսէին (ՉԱՄ. Գ. 813), սակայն ընդհանուր տպաւորութիւնը նպաստաւոր էր։ Լատիններ՝ և գլխաւորապէս դեսպանը, Հայոց գործակցութեամբ, Երուսաղէմի մէջ իրենց դիրքը ապահովելու կ՚աշխատէին, իսկ Հայեր, և գլխաւորապէս պատրիարքը, ներքին կուսակցութեանց ջնջումը կը նախատեսէին։

« 1985. Շղթայակիր Ի Կ Պոլիս   |   1987. Մխիթարեանց Ընթացքը »
© Gratun.org