Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

1991. Ընտրութեան Պարագաները

Մայրաթոռի միաբանութիւնը, հազիւ հանգուցեալ կաթողիկոսին թաղումը կատարծ, յաջորդին ընտրութեան մասին հաւաքուեցաւ, բայց ընդհանուր համաձայնութիւն չկար։ Մեծամասնութեան միտքը Շղթայակիրին վրայ էր, որ Երուսաղէմը վերակենդանացուցած էր, և թէպէտ ծերացած էր, այլ տակաւին ժիր ու գործոն ու փորձառու ըլլալով՝ Էջմիածինն ալ կրնար վերակենդանացնել։ Այդ ատեններ ընտրական իրաւունքը գլխաւորապէս Մայրաթոռոյ միաբանութեան ձեռքն էր, այն պայմանով որ Պարսկահայ և Տաճկահայ կեդրոններն ալ, այսինքն Ասպահան և Կոստանդնուպոլիս ալ՝ հաւանութիւն տային, և երկու պետութեանց ալ հրովարտակները ստանային։ Շղթայակիրէն զատ կաթողիկոսական ընտրելի կը ցուցուէին երկու մեծ կեդրոնները գտնուող Մայրաթոռի նուիրակները, Պետրոս Հռոմկլայեցին Կ. Պոլսոյ և Ղազար Ջահկեցին Զմիւռնիոյ։ Տեղապահին ով ըլլալը յիշուած չէ, բայց ամենայն հաւանականութեամբ, հանգուցելոյն աթոռակալ Աղեքսանդր եպիսկոպոսն էր (§ 1947), երբեմն Եւդոկիոյ նուիրակթ (§ 1970)։ Մայրաթոռի կողմէն պատուիրակ նշանակուեցաւ Թովմաս ու Մկրտիչ վարդապետները (ԱՍՏ. Բ. 50), և Կ. Պոլիս եկան, նախապէս Գրիգոր Շղթայակիրը կաթողիկոսութեան կոչելու հրահանգով, և եթէ այն չհաւանի, Պետրոս և Ղազար նուիրակներէն մէկը որոշելու՝ Կ. Պոլսեցւոց հետ համաձայնութեամբ։ Մասնաւոր նամակներ ալ կային՝ Էջմիածինէ Կ. Պոլիս գրուած, այս վերջիններուն՝ և գլխաւորապէս Զայարին պաշտպանութեան։ Պատուիրակները Կ. Պոլիս բերին նախորդին մահուան գոյժը ու յաջորդի ընտրութեան առաջարկները, երբ Կ. Պոլսոյ մէջ տաք կերպով համերաշխութեան ճիգեր կը թափուէին (§ 1985)։ Շղթայակիրին անձին վրայ՝ Մայրաթոռի միաբանութեան ցուցած նախադասութիւնը, ազգին մէջ զգացուած ընդհանուր յարգանքը, և Կոլոտի իր հայրապատիւ ընկերակցին հետ ունեցած ներքին կապը, կասկածի տեղի թող չէին տար Կ. Պոլսոյ եկեղեցական և աշխարհական մեծամեծներուն միտքին վրայ, և առաջին գումարումով, Գրիգոր Շիրուանցի պատրիարքը, Երուսաղէմի Շղթայակիրը, կաթողիկոս հռչակուեցաւ, բայց միայն ինքն դժկամակ գտնուեցաւ։ Ըլլայ իր յառաջացեալ տարիքը, ըլլայ Երուսաղէմէ չբաժնուելու զգացումը՝ կենսական խնդիրներուն չլուծուած միջոցին (§ 1985), ըլլայ միաբանութեան մէջ կատարեալ համաձայնութիւն չտիրելը, և ուրիշ ընտրելիներ առջև անցընելու համարոմանց ջանքերը (ՉԱՄ. Գ. 819), Շղթայակիրը հեռացուցին կաթողիկոսական ընտրութենէն, և բացարձակապէս մերժեց զայն ընդունիլ. Կոլոտի և ուրիշներու թախանձնանքներն ալ չզօրեցին անոր հաստատամտութիւնը դրդուել։ Ինքն իր յայտարարութեանց մէջ կը յիշէ՝ թէ թէ այս երիցս անգամ եղև, որ զինքն կաթողիկոս ընտրել կ՚ուզեն, որով կը տեսնուի թէ Ոուլնեցիին և Խոշաբեցիին ընտրութեանց ատեն ալ իրեն առաջարկներ եղած են, զի Կրետացիին հապճեպ ընտրութեան առթիւ առաջարկի ատեն չէ կրցած ըլլալ։ Իսկ իր հրաժարելուն համար, պարզապէս անհնարին վարկուցեալ զիրսն՝ հրաժարեցայ, կ՚ըսէ, և այնպէս ալ Մայր եկեղեցւոյ մէջ յայտարարած է (ԱՍՏ. Բ. 50)։ Պետրոս Քիւթիւր, մայրաքաղաքին մէջ ներկայ, ամէն ջանք թափեց իրեն համար, կողմնակից խումբ մըն ալ ճարեց, բայց անցեալին մէջ բռնած ստոր ընթացքը և անտեղի ձեռնարկները (§ 1986) մոռցուած չէին, և Կոլոտի անհնար էր անոր ընտրելիութեան կողմն ըլլալ, և յաղթեց Ղազար Ջահկեցիին ընտրութեան կողմը, և կաթողիկոս հռչակուեցաւ 1737 յուլիսին (ՋԱՄ. Բ. 45), և օգոստոս 7-ին իրեն գրուեցաւ (ԱՍՏ. Բ. 51)։ Նկատողութեան արժանի է որ Կոլոտը կաթողիկոսացնելու խօսք չէ եղած, ինչ որ կրնանք վերագրել Երեւանեցիին դրդումներուն, և Կոլոտը Մայրաթոռին անհամակիր ցուցած ըլլալուն (§ 1945

« 1990. Կրետացիին Մահը   |   1992. Ջահկեցին Ի Կարին »
© Gratun.org