Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2001. Անկիւրիոյ Շփոթները

Յիշեցինք Անկիւրիոյ մէջ տեղի ունեցած շփոթը, և չորս եկեղեցիներուն հռոմէականներու ձեռք անցնիլը, և գործին կարգադրութեան համար Սարաֆեանին ղրկուիլը (§ 1988)։ Երբոր Սարաֆեան մեղմ միջոցներով չկրցաւ գործը գլուխ հանել, պատրիարքարան պարտաւորուեցաւ կառավարական հրաման ղրկել տալ, որ չորս եկեղեցիներու բանալիները յանձնուին Սարաֆօղլու Սարգիս սևագլուխին (ԳԱԼ. 182)։ Այդ հրամանին տրուիլը Յակոբ Նալեանի կը վերագրուի (ԳԱԼ. 181), բայց պէտք է համեմատել Նալեանի տեղակալութեան միջոցին (1998) զի 1740-ին դեռ Կոլոտ կենդանի էր, բայց խօթացին գործէ քաշուած։ Պետական հրամանին զօրութեամբ կուսակալը 25 հոգի կաթոլիկներէն շղթայակապ բանտարկեց, և նոյն իսկ Զատկի օրը, 1740 ապրիլ 6-ին, ոստիկաններով եկեղեցիները գրաւեց և բանալիները յանձնեց հրովարտակին համեմատ (ՉԱՄ. Գ. 825)։ Սարաֆեան առաջնորդ կը գտնուէր այդ գործին վրայ, բայց նկատելով որ մէկէն պիտի բամբասուի, ուրիշէն պիտի խածատի, գործը լրանալէն ետքը կամացուկ մը Անկիւրիայէ մեկնեցաւ, և Կ. Պոլիս հասաւ 1741 տարւոյ սկիզբները ուսկից ամի, մը ետքը Կոլոտ պատրիաք վախճանեցաւ (ԳԱԼ. 42)։ Սարաֆէանի այդ մեղմիւ ընթացքն ալ կը հաստատէ, թէ յայտնի կերպով հռոմէականութեան յարող մը չէր, այլ պարզապէս բախտին հետևող մը, և իր հանգստութեան և օգուտին յարմար գետին մը փնտռող։ Զուարճալի պարագայ մը կը պատմուի Անկիւրիոյ կաթոլիկներուն մտաւորական աստիճանը արտայայտող, որոնք սկսեր են եղոր Արևագալի երգին, Երեք անձինք և մի բնութիւն խօսքերը (ԺԱՄ. 311)սրբագրելով երգել, Երեք անձինք, երկու բնութիւն (ԳԱԼ. 40)։ Բայց պէտք չէ շատ զարմանալ, քանի որ հռոմէականք պաշտօնապէս ալ, Բղխումն ի Հօրէ ի դէմս Որդւոյ բացատրութիւնը, Բղխումն ի Հօրէ և յՈրդւոյ փոխած (ԺՄԱ. 24)։ Սարգիս չուզեց Անկիւրիա դառնալ, հակառակ Նալեանպատրիարքին ստիպումներուն, և միայն յանձն առաւ Զմիւռնիոյ շրջանակին մէջ Երուսաղէմի նուիրակութիւն կատարել՝ Շղթայակիրին կոնդակով։ Իբրև զամս երիս այդ պաշտօնը վարեց, Փոքր-Ասիոյ զանազան կողմերը շրջագայելով, և 744-ին Կ. Պոլիս դառնալով արդիւնքը Նալեան պատրիարքին յանձնեց, որուն ձեռքով Շղթայակիրէն մուրհակ գայր վճարման։ Բայց ամէն կողմ ձայն էր ելած, թէ փոր Սարգսի բաշխիւք սուրբ քաղաքի, զոր Սարգիսի ներբողականը կ՚ուզէ ցրել Շղթայակիրէ ստացած վճարման մուրհակին փաստով (ԳԱԼ. 45)։ Սակայն այդ մուրհակը ստացուած գումարը կը ցուցնէր, մինչ ժողովրդական ձայնը հաւաքուած գումարին մասին ելած պիտի ըլլայ։ Գաղատիոյ գործերուն դառնալով, Սարգիսի հրաժարելէն ետքը, առաջնորդ կը ղրկուի Թովմաս վարդապետ Թամզարալեանը, և անկէ ետքը, երբեմն իբր տեղակալ պաշտօնավարող Պետրոս վարդապետ Պահատուրեանը (§ 1788), պայմանով որ հաւատարիմ կերպով հետևի Հայ ուղղափառ եկեղեցւոյ կանոններուն, առանց օտարամուտ ձևեր խառնելու (ԳԱԼ. 171)։ Նոյն միջոցին անդ կը գտնուին Սիմոն եպիսկոպոս Տամատեան և Սուքիաս քահանայ մը լատին եպիսկոպոսի գործակատար, որոնք մասնաւոր պաշտպանութիւններ կը ճարեն պետական շրջանակներու մէջ, և արտաքին պաշտպանութեամբ պատրիարքարանի կը դիմադրեն մինչև 1744 (ԳԱԼ. 191)։ Ըսող մըն ալ կայ թէ հռոմէականք յաջողած ըլլան չորս եկեղեցիները նորէն գրաւել, Պահատուրեանի տկարութեամբ կամ կամակցութեամբ (ՉԱՄ. Գ. 825), սակայն այդ բանին ուրիշ կողմէն հաստատութիւն չենք գտներ։

« 2000. Կոլոտի Արդիւնքները   |   2002. Կաթոլիկ Ջանքեր »
© Gratun.org