Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2002. Կաթոլիկ Ջանքեր

Նալեանի պատրիարքութեան սկիզբը, Կ. Պոլսոյ մէջ ալ նորէն սկսան կաթոլիկական շարժումներ և եկեղեցիներ գրաւելու գրգռութիւններ։ Կաթոլիկներէն ոմանց պետական շրջանակներու մէջ ստացած դիրքէն և ճարած բարեկամութիւններէն օգտուելով, ձայներ հանեցին թէ կառավարութիւնը երկու եկեղեցիներ պիտի շնորհէ իրենց, Սամաթիոյ Ս. Գէորգը և Ղալաթիոյ Ս. Լուսաւորիչը, և այդ պատրուակով ձեռնարկեցին հաւաքել բազում դրամս ի ժողովրդենէ։ Գործին գլուխ կանգնողները՝ հռոմէական պատմագիրէն ալ անզգոյշ և ընչաքաղց անձեր վկայուելէ ետքը (ՉԱՄ. Գ. 825), մեզի աւելորդ կը դառնայ այդ ձգտումներուն ներքին շարժառիթը բացատրել։ Կաթոլիկներ մինչև իսկ յիշեալ եկեղեցիներուն համար իրենց կողմէն մեծաւորներ կ՚որոշեն, և 1742 յուլիս 25-ին, Վարդավառի տօնին կը սպասեն մտանել և ժառանգել զեկեղեցիսն։ Անշուշտ Հայոց պատրիարքարանը հաճութեամբ պիտի չըսէր այդ զրոյցները, և ոչ ալ անոնց իրականանալը պիտի թոյլատրէր։ Դիտողութեան արժանի է, որ նոյն այն ընչաքաղց կոչուած դրամ հաւաքողներ, և ի դրունս մեծամեծաց ծախեցաք ըսելով դրամները իւրացնողներ, կը յանդգնին լուր տալ Նալեանի, թէ ահա կաթոլիկներ պատրաստուած են առնուլ զեկեղեցիս ձեր։ Պատրիարք և մեծամեծներ գործին էութիւնը կը հետազօտեն ու պետական շրջանակներէ ստուգել կ՚աշխատին, և այս կերպով խնդիրը մէջտեղ կ՚ելնէ։ Կառավարութիւնը կը զայրանայ, զրոյց հանողները և կառավարութեան կողմէն սուտ լուր տարածողներ փնտռել կու տայ. շատեր կը ձերբակալուին, կը տուգանուին, կը պատժուին։ Միւս կողմէն փոխադարձ թշնամութիւններ ալ ասպարէզ կը գտնեն, և մատնութիւնք, նեղութիւնք և տառապանք ազգին մէջ կը յաճախեն։ Այս ալ անշուշտ իբր իրենց դէմ հալածանք ցուցնել կ՚ուզեն հռոմէականներ, սակայն շարժառիթը մէջտեղ ըլլալուն, անաչառ դատողութիւնը կը յայտնէ գործին իսկութիւնը, թէ Հայոց կողմէն կարգադրուած դաւանական հալածանք մը չէ։ Հռոմէական պատմագիրն ալ կը վկայէ, թէ յերկուց կողմանց էին մատնութիւն ընողներն ու տառապանք պատճառողները (ՉԱՄ. Գ. 825)։ Եթէ յարակից պարագաներն ալ քննենք և եղելութեանց առիթները ճշդենք, պէտք է նկատել որ արդէն 1741 տարիէն Վիլնէօվ մարքիզը, որ Վիլլանավօ ալ կոչուած է իտալական հնչմամբ (ԱՍՏ. Բ. 69), դեսպանութենէ ելած էր, և իրեն յաջորդած էր Միքայէլ Անգեղոս Քասթէլլան կոմսը (Michel-Ange comte de Castellane), որ կ՚երևի թէ նոր ըլլալով չէր կրցած տարապարտ ձգտումներուն առջևն առնել։

« 2001. Անկիւրիոյ Շփոթները   |   2003. Կաթոլիկ Ծէսեր »
© Gratun.org