Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2003. Կաթոլիկ Ծէսեր

Պահ մը նորէն ձայները կտրուեցան, և կարծես թէ խաղաղութիւնը տիրած էր, և ահա նորէն կաթոլիկներու կողմէ պահանջ կը յարուցուի, իրենց յատուկ եկեղեցիներ ուզելու, այս անգամ ուղղակի Նալեան պատրիարքին դիմելով։ Կ՚երևի թէ պետական պաշտպանութենէն յոյսերնին կտրած էին։ Շատ դիւրաւ հասկնալի էր որ պատրիարք պիտի չկարենար իրենց պահանջին գոհացում տալ, ուստի կը սպառնան որ Լատին եկեղեցիներու մէջ պիտի կատարեն հայկական ծէսերը։ Անշուշտ այդ խորհուրդը ծագում առած էր Լատիններուն գրգռութենէն, որոնք տեսնալով թէ իրենց Հայ հետևորդները փափաք կը յայտնեն հայածէս արարողութիւններ ունենալ, և լատինածէս պաշտամունքներով չեն յագենար, անձերնին առած են իրենց եկեղեցիներուն մէջ հայածէս հանդէսներ կատարել տալ ամենայն զարդիւք, երգովք և սպասուք, քշոցօք և ծննդայիւք, մինչև յառաջագոյն լատին զգեստով պարզ կամ թիւ պատարագներ միայն կը կատարէին։ Այդ Լատին զգեստին կիրառութենէն ծագում առած է՝ պոչը կտրած յորջորջումը, իբր զի լատին պատարագիչներուն շուրջառը կարճ է, և հազիւ մինչև ծունկերը կը հասնի։ Ուրիշ լատին սովորութիւն մըն ալ է, առտնին մատուռները բանալ ընտանեկան բնակութեանց մէջ, և նոյն իսկ հասարակ սենեակներու մէջ ու որևէ սեղանի վրայ պզտիկ օծեալ վէմ մը դնելով և երկու մոմեղէն վառելով, վայրկենական և պատահական մատուռներ կազմել։ Լատիններ այդ միջոցները ձեռք առած են իրենց օգտին համար, և Հայ կաթոլիկներ միամտութեամբ հետևած են անոնց առաջարկներուն, և այս կերպով ոչ միայն Ղալաթիոյ Գէորգ և Ս. Պետրոս և Բերայի Ս. Անտոն լատին եկեղեցիներուն մէջ, այլ և նշանաւոր անձնանց տուներուն, և Անկիւրացւոց կեդրոն եղող Սովճու խան շուկային մէջ եկեղեցական հանդիսաւոր պաշտամունք սկսած են կատարուիլ հալածէս պայմաններով։ Լատիններուն մտածած երկու կերպերն ալ պետական օրէնքներուն կերպերն ալ պետական օրէնքներուն կընհարէին, զի հաւասարապէս արգելեալ էր օտարազգիներու հովանաւորութեան ներքև մտնել, և անհրաման հոգևորական պաշտամանց տեղեր բանար։ Հազիւ թէ եղելութիւններ լսուեցան, թագաւորական և եպարքոսական հրամաններ արձակուեցան օրինազանցութիւնները արգիլելու և օրինազանցները պատժելու, և ահա նորէն առիթ տրուեցաւ ձերբակալութեանց և բանտարկութեանց, տուգանաց և աքսորանաց, որոնք ուրիշ պատճառ չունէին, բայց եթէ Հայ կաթոլիկներուն ըմբոստութիւնը՝ Լատիններէ հրապուրելով, որոնք իրենց օտարահպատակութեան արտօնութիւններէն օգտուելով անփորձ և անպատիժ կը մնային, և չէին խղճեր իրենց հետևողները պետական օրէնքներու ցասումին մատնել։ Եւ որովհետև գործը պարզապէս օրինական էր, Նալեան պատրիարք անձամբ Քասթէլլան դեսպանին դիմեց, և գործը հասկցուց, և դեսպանը համոզեց ձեռք քաշել ի ձեռնտու լինելոյ նոցա։ Ասոր վրայ Լատին եկեղեցականներ լուր հանեցին, թէ դեսպանը պատրիարքէն կաշառուած է, բայց Գաղղիոյ դեսպան մը կաշառելու պէտք եղած միջոցները՝ Հայոց պատրիարքին ձեռնհասութենէ վեր էին, և օրէնքին հասկացողութիւնն էր որ ազդեցին դեսպանին միտքին վրայ։

« 2002. Կաթոլիկ Ջանքեր   |   2004. Անկիւրիոյ Դէպքերը »
© Gratun.org