Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2005. Երուսաղէմի Գործեր

Երուսաղէմի մէջ Շղթայակիրին համար սոսկալի հարուած մը եղաւ Կոլոտի մահուան գոյժը։ Վաստակաբեկ ծերունին անոր խօսքովը և անոր վստահանալովը յանձն առած էր դժուարին պատրիարքութիւնը, և մինչև այն օրն ալ անկէ ստացած էր պէտք եղած օգնութիւնները, և իր ծանրացեալ և ծերացեալ տարիքին մէջ այդ նեցուկն զրկուիլը՝ իրեն համար անփոխարինելի կորուստ մըն էր։ Եթէ պարագայ մը կրցաւ զինքն սփոփել, Կոլոտի մահուան գոյժին հետ Նալեանի պատրիարքութեան աւետիսին միասին հասնիլն էր։ Նալեան կատարելապէս Կոլոտի հոգւոյն ժառանգն էր, և կարողութեամբ յայտնուած ու հռչակուած էր, Երուսաղէմ եղած և Երուսաղէմի գործերով զբաղած ըլլալով՝ կացութեան մօտէն տեղեակ էր, և պէտք եղածը հաղորդելու և իմացնելու համար Շղթայակիր յոգնելու պէտք չունէր։ Շնորհապէս Նալեանի պաշտօնը, խնդրեց որ Երուսաղէմ ղրկէ Կ. Պոլսոյ մնացած հրովարտակներուն բնագիրները, և Նալեանի շնորհեց Կոլոտէ Երուսաղէմի կտակուած հարուստ զգեստներն ու սպասները։ Սակայն Նալեան չընդունեցաւ, և անմիջապէս Երուսաղէմ ղրկեց Սեղբոս ամիրային հետ, որ կրկին անգամ ուխտի կ՚երթար որդւովք և ընտանեօք, և աւանդները տարաւ Շղթայակիրին յանձնեց 1741 յուլիս 18-ին (ԱՍՏ. Բ. 66)։ Նոյն միջոցին Ս. Փրկչի վանքը յարձակում կրեց Արաբացի յելուզակներէն, որոնք պատերն ալ քանդած էին, սակայն ամենայն ինչ վերաշինուեցաւ դատաւորական քննութեամբ և վճիռով, որոնք կատարուեցան աթոռակալ Գաբրիէլ և թարգման Պօղոս վարդապետներու ջանքերով։ Բայց աւելի մեծ խնդիրը յուզուեցաւ Լատիններուն կողմէն, որոնք Պատանատեղւոյն շուրջը աւլող Աբրահամ Ապտուլլահեան վարդապետին վրայ յարձակուած և գլուխը ճեղքած էին։ Գործը դատաւորական ատեանը ելաւ, երկար դատավարութիւն եղաւ, և Լատիններ պարտաւորուեցան, և Հայոց իրաւունքը գիրի առնուեցաւ։ Շղթայակիր պատրիարք Լատիններուն հետ Կոլոտի և Վիլնէօվի սրով եղած յարաբերութիւնները յիշելով, և հին համերաշխութիւնը պնդել ուզելով՝ յատուկ գիրեր գրեց Գաղղիոյ թագաւորին, և վարդապետին, որ էր տակաւին նոյն Ֆլէօրի կարդինալը (§ 1996), Հռոմի կարդինալաց ժողովին, և Կ. Պոլսոյ Գաղղիական դեսպանին, որոնցմէ այս վերջերնին միայն պատճէնը կը գտնուի 1742 հոկտեմբեր 26 թուականով (ԱՍՏ. Բ. 69-72)։ Կ՚երևի թէ օգտակար եղան այդ գիրերը, վասնզի չնորոգուեցան Լատիններու ոտնձգութիւնները, և Շղթայակիրը իր վերջին տարիները օգտակար ըրաւ՝ Ս. Յակոբեանց մայրավանքին և տաճարին շինութիւնները ընդարձակելով և բարեզարդելով և երեք ազգերու համաձայն գործակցութեամբ զսպելով Բեթղեհէմի շուրջը եղող Արաբացներու վայրագ և հարստահարիչ բռնութիւնները (ԱՍՏ. Բ. 76)։ Զանց կ՚ընենք այդ գործերուն մանրամասնութիւնները, որ Երուսաղէմի յատուկ պատմութեան կը պատկանին։ Շղթայակիրը, որ իր երկու Ամրտոլցի աշակերտակիցներէն երիցագոյն եղած կ՚երևի, աւելի երկարակեացն եղաւ, զի Աբրահամ Խոշաբեցի կաթողիկոսը և Յովհաննէս Բաղիշեցի պատրիարքը իրմէ շատ յառաջ կնքեցին իրենց կեանքը։ Թէպէտև խոր ծերութեան հասած, բայց գործունէութենէն դադարած չէր Շղթայակիրը, ինչչափ ալ զօրաւոր օգնականներ էին Թէոդորոս փոխանորդ, Գաբրիէլ աթոռակալ, Պօղոս թարգման և Յովհաննէս գործակատար վարդապետներ, որոնք արժանապէս փոխանակած էին Հաննայի կորուստը։

« 2004. Անկիւրիոյ Դէպքերը   |   2006. Աջապահեան Տուն »
© Gratun.org