Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2007. Ղուկաս Աջապահեան

Ազգատոհմին հնութիւնը, անոր պաշտօնին նուիրակութիւնը, և մէջէն քահանաներ և եպիսկոպոսներ եղած ըլլալը զօրաւոր ազդեցութիւն կու տային Աջապահեաններուն, այնպէս որ զարմանալի պէտք է երևի, որ 1441-էն 1731, երեք դար ժամանակի մէջ, որոշ դեր մը խաղացած ըլլալնին պատմուած չէ, երբ Կիլիկիոյ աթոռն ալ շարունակ շփոթութեանց և անկարգութեանց մատնուած էր։ Բայց վերջապէս առիթը կը ներկայանայ, թէպէտ չենք գիտեր թէ ինչ և ինչպէս, և Յուսիկ Աջապահեանի որդին Ղուկաս եպիսկոպոս՝ Յովհաննէս կաթողիկոսէ յառաջ կը կոչուի, կամ թէ Ղուկաս ինքն կաթողիկոսը կը պարտաւորեցնէ, և աթոռակից կաթողիկոս կ՚օծուի։ Կաթողիկոսը կը պարտաւորեցնէ ըսինք, զի Յուսիկի ութը զաւակներէն երեքը եկեղեցականութեան մէջ յառաջացած էին, և միւսներն ալ դիրքի տէր էին, և ազգատոհմը քաղաքին և վիճակին մէջ՝ թիւով և գործով ազդեցութիւն կը վայելէր։ Ղուկաս 1731-է 1734 իբր աթոռակից նկատուէր, թէպէտ Յովհաննէս Տէր-Ադամի գործէ քաշուած ըլլալովը, իբր բուն աթոռակալ կը գործէր, և անոր համար անխտիր թէ 1731 (09. ՕՐԱ. 274), և թէ 1734 տարին (ՍԻՍ. 219), իբրև Ղուկասի գահակալութեան թուական կը նշանակուին։ Իր գործունէութենէն պատմելիք չունինք, տեղեկութեանց պակասութեան պատճառով։ Աջապահեանք անգամ մը որ կաթողիկոսութիւնը ձեռք անցուցին, զայն այլևս իրենց տոհմէն դուրս չհանելու համար մտածեցին կանուխէն յաջորդնին օծել։ Այսպէս Ղուկաս իր եղբայր Միքայէլը աթոռակից օծեց իր կենդանութեան, որուն թուականը որոշ յիշուած չէ, այլ 1737-ին սկիզբները կամ քիչ առաջ կը կարծուի, զի նոյն տարին հոկտեմբեր 18-ին Միքայէլ իբր կաթողիկոս Կ. Պոլիս հասած կը գտնենք, և Իւսկիւտարի Երուսաղեմատան մէջ իջևանած Շղթայակիրի մօտ (ԱՍՏ. Բ. 53)։ Մեր տեսութեամբ պարզապէս Կիլիկիոյ աթոռին գործերուն համար եկած կ՚ըլլայ Միքայէլ, զի չենք կարծեր թէ Էջմիածնական վիճակներէ մաս մը իւրացնելու միտքեր ունեցած ըլլան Սսեցիները, քանի որ ասիկա իրենց հնար պիտի չըլլար Կոլոտի պատրիարքութեան օրով։ Ղուկասի մահը հանդիպած է միևնոյն 1737 տարին, այլ տապանագիրին պատճէնին մէջ ամսոյն անունը անընթեռնելի մնացած է, միայն օր շաբաթու երեքն (ՍԻՍ. 216) կրնայ մեզ մեկնութեան մը առաջնորդել։ Հարկաւ մահը տարւոյն առաջին ամիսները չէր, թէ ոչ Միքայէլ չէր կրնար մեկնիլ, իսկ վերջին ամիսներուն մէջ ամսոյն երեքն, շաբաթ կը հանդիպի սեպտեմբերին և դեկտեմբերին, և սեպտեմբերն ալ դուրս կը թողունք, խորհելով որ հոկտեմբեր 18-ին Կ. Պոլսոյ մէջ լսուած պէտք էր ըլլար, և ամենայն հաւանականութեամբ 1737 դեկտեմբեր 3ին շաբաթ օր կը դնենք Ղուկասի մահը, երբ եղբայրն ու կաթողիկոսակից յաջորդը Կ. Պոլիս կը գտնուէր։ Անշուշտ Միքայէլ փութացած է մեկնիլ և 1738-ին սկիզբները իր աթոռը, դառնալ, կաթողիկոսութեան տէր կանգնելու համար։

« 2006. Աջապահեան Տուն   |   2008. Անտոնեանք և Բերիա »
© Gratun.org