Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2010. Արծիւեան Ի Հռոմ

Ուզեցինք մանրամասնեալ կերպով եղելութիւնները պատմել, որպէսզի տեսնուի, թէ ինչ կերպով պատրաստուած է հռոմէականներուն կարծեօք կազմուած Լուսաւորչին հարազատ յաջորդութիւնը, և Հայաստանեայց եկեղեցւոյ օրինաւոր հայրապետութիւնը, և Ամենայն Հայոց ճշմարիտ կաթողիկոսութիւնը։ Հայաստանեայց հայրապետութեան հարազատ յաջորդութեան՝ այլևս Կիլիկիոյ աթոռին մէջ չըլլալը ազգովին ընդունուած ճշմարտութիւն էր և է։ Եթէ այնպէս ըլլար ալ, Աբրահամ Կիլիկիոյ կաթողիկոս ալ չէ, այլ հակաթոռ կաթողիկոսէ մը ձեռնադրութիւն ստացած, ընտրողական պայմաններուն բոլորը ոտքի տակ առած, առանց կաթողիկոսութեան կաթողիկոսական գործեր կատարելու անկանոնութեան ներքև ինկած, և մանկական խաղ խաղալու պէս՝ ինքն իրեն երեք եպիսկոպոս շինած, և իր շինած եպիսկոպոսներէն կաթողիկոսութեան օծում և աստիճան ստացած, և պարզ անձնախաբութեամբ գոհունակութիւն զգացած մէկն է։ Խաղը ամբողջացնելու համար ալ՝ ինքն Կիլիկիոյ աթոռին պարապութիւնը կեղծած է, իսկ հռոմէականներէն շատեր իրենց խիղճը հանդարտելու համար՝ պապէն ստացուած հաստատութեան փաստին կը դիմեն։ Այդ մասին իրենց ուրիշ բան չենք կրնար ըսել, բայց եթէ պապն ալ, իբր հայրապետ մը, կրնայ իր շրջանակին մէջ աթոռներ հաստատել կամ ջնջել, և իրեն հպատակութեան ներքև հայածէս աթոռ մըն ալ ստեղծել որ՛է անունով կամ աստիճանով։ Միայն թէ այն ինքնաստեղծ աթոռը՝ ոչ հայկական աթոռի մը յաջորդութիւն է, ինչպէս կը կարծեն (ԴԻԹ. 89), և ոչ ալ հայկական օրինաւորութեամբ կազմուած աթոռ մըն է, ինչպէս կը պատմեն (ԴԻԹ. 90), այլ Հռոմի պապին ազատ կամքէն բղխած հռոմէական ստեղծագործութիւն մըն է։ Աբրահամ ինքն ալ յառաջ բերուած ճշմարտութեամբ գիտակ եղած պիտի ըլլայ, որ կարծուած կաթողիկոսութենէն անմիջապէս վերջ 1740 դեկտեմբերին Բերիայէ կը մեկնի Հռոմ թալու միտքով (ԱՂՔ. Ա. 16), բայց դիւրութիւններ չի գտներ մտադրութիւնը անմիջապէս գործադրելու։ Միւս կողմէն իր ձեռնարկին լուրն ալ տարածուելուն վրայ՝ դժպհի հետևութենէ և նորանոր արկածէ վախնալով, կը փութայ նորէն Անտոնեանց Քրէյմի վանքին առանձնարարնը ապաւինիլ՝ Մարոնիներու պաշտպանութեան ներքև։ Այնտեղ կը մնայ Աբրահամ մինչև 1741 սեպտեմբեր 30 ուղորութեան կերպերը ու պէտքերը մտածելով։ Յիշեալ օր կիջնէ Սիւրիական Տրիպոլիս, ուր հիւրընկալութիւն գտած էր Ավրատ կղզիէ ազատելէն ետքը (§ 1940)։ Նոյեմբեր 3-ին նաւ կը մտնէ, և 30-ին Կիպրոս կը հասնի, ուր կը մնայ մինչև 1742 յունուար 7, և նորէն նաւագնացութեամբ ու ալեկոծ ծովով, և Սարտենիա կղզին հանդիպելով Մարսիլիա կը հասնի մարտ 10-ին։ Քառասնորեայ մաքրարանը սպասելով ապրիլ 19-ին դուրս կելլէ և երկուքուկէս ամիսի չափ ևս այնտեղ անցնելով յուլիս 2-ին կը մեկնի նաւով, և Լիվօռնօ հանդիպելով, ու Անքօնա անցնելով (ԴԻԹ. 9496), Հռովմ կը մանէ 1742 օգոստոս 11-ին (ԴԻԹ. 97), կամ լաւ ևս 13-ին (ԱՂՔ. Ա. 16)։

« 2009. Արծիւեան Կաթողիկոս   |   2011. Անտոնեանք և Մխիթարեանք »
© Gratun.org