Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2013. Արծիւեանի Հաստատուիլը

Արծիւեան 1742 օգոստոս 13-ին Հռոմ հասնելուն (ԴԻԹ. 170), մեծ հոգածութեամբ և պատուասիրութեամբ ընդունուեցաւ պապէն, որ էր Բենեդիկտոս ԺԴ. Լամպէրթինի (Lambertini), գիտնական և գործունեայ ճանչցուած անձ մը։ Արդեօք Արծիւեան կրցա՞ւ իրօք Բենեդիկտոսը խաբել իր ընտրութեան և աստիճանին օրինաւորութեան համար, կամ թէ Բենեդիկտոս կրցա՞ւ ներքնապէս համոզուիլ իրեն ներկայացուած պարագաներուն վրայ, չենք ուզեր խնդիրի նիւթ ընել. միայն յայտնի է թէ պապը ուզեց առիթէն օգուտ քաղել և պապութեան նոր յաղթանակ մը կազմել, Հայոց եկեղեցւոյն կաթողիկոսին իրեն ոտքը գալէն և իր ոտքը համբուրելէն (ԴԻԹ. 175)։ Խաբուիլ ուզելուն կամ իրաց իսկութիւնը մէջտեղ չհանելուն ամէնէն մեծ նշանն է, որ Հռոմի սովորական եղող երկար քննութիւնները զանց եղած, և արագօրէն ընդունելութեան ձևակերպութիւնները հրամայուեցան։ Դժբախտաբար Աբրահամ հիւանդացաւ, հիւանդութիւնը ծանրացաւ և երկարեցաւ, և հարկաւ գեղեցիկ առիթին կորուստէն վախնալով՝ պապը ամէն խնամք հրամայեց, անձամբ ալ Ս. Մարիամ Եգիպտացի եկեղեցւոյն կից Հայոց հիւրանոցը այցելեց։ Հազիւ թէ Աբրահամ հիւանդութենէն կարգադրուեցաւ, իր պաշտօնական խնդրագիրը մատոյց (ԴԻԹ. 100), և Փիլիպպոս Մօնթի (Filippo Monti) Փրոփականտայի քարտուղարը իր ամփոփումը պատրաստեց, որ սեպտեմբեր 9-ի գումարման մէջ Փրոփականտայի ժողովէն ընդունուեցաւ, 11-ին պապէն հաստատուեցաւ (ԴԻԹ. և անոր վրայ Փրոփականտայի նախագահը իր տեղեկագիրը կազմեց (ԴԻԹ. 172)։ Կարդինալական մասնաւոր ժողովին գումարման որ որոշուեցաւ նոյեմբեր 26, հին տոմարով 15, երկուշաբթի օր, որուն մէջ նախ Յովհաննէս Քարբա (Giovanni Cappa) պապական բարձր ատեանի փաստաբաններէն, պաշտօնական խնդրագիրը կարդաց, և Աբրահամ ծնկաչօք պապին ոտքը համբուրելով իր բերնով ու արարքէն լեզուով անոր եզրակացութիւնը արտասանեց, զոր Յովսէփ Ասսեմանի՝ Մարոնի վարդապետը թարգմանեց (ԴԻԹ. 177)։ Ասոր վրայ Աբրահամ նորէն արաբերէն լեզուով հաւատոյ դաւանութիւնը կարդաց, միշտ Ասսեմանի թարգմանութեամբ (ԴԻԹ. 150)։ Պապը Աբրահամի պատրիարքական պաշտօնին վրայ ատենագրութիւն մը ըրաւ, կարդինալներ հաւանութիւն յայտնեցին, և պապն ալ որոշեց պալլիումի տուուշութիւնը կատարել մոտ օրէն։ Այդ ձևերը պապական դիւանի սովորականներն են, և միայն դիտողութեան տեղի կրնայ տալ, Աբրահամի կողմէն փոխանակ հայերէնի արարէն լեզու գործածուիլը, որ հաւանաբար հետևանք է Հայերուն մէջ Ասսեմանիէ վստահելի թարգման չգտնուելուն։ Այդ արարողութեան համար որոշուած էր Աստուածածնայ Յղութեան տօնը, դեկտեմբեր 8-ին, շաբաթ օր և հանդէսը տեղի պիտի ունենար Ս. Աստուածածնայ Լիբերեան աւագ եկեղեցին (Santa Maria Maggiore) բայց տեղատարափ անձրևներուն պատճառով Կուիրինալեան պալատին մատրան մէջ կատարուեցաւ և Բենեդիկտոս անձամբ կատարեց պալլիումի զգեստաւորութիւնը (ԴԻԹ. 184), ուրիշ ընծաներ ալ տալով այս առթիւ (ԴԻԹ. 185)։ Պապական կոնդակն ալ տրուեցաւ 1742 նոյեմբեր 26 թուականով (ԴԻԹ. 190)։ Իսկ Աբրահամ ամէն գործ վերջացնելէ ետքն ալ Հռոմի մէջ մնաց, նպաստներ և շնորհներ ճարելու նպատակով և Հռոմ գտնուող Հայազգիներու նկատմամբ քննութիւններ կատարելու յատուկ յանձնարարութեամբ (ԴԻԹ. 122)։

« 2012. Մխիթարի Մերժումը   |   2014. Ինչ Ինչ Դիտողութիւն »
© Gratun.org