Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2021. Նատիրի Ընթացքը

Աբրահամ Կրետացի կաթողիկոսը, 1736 փետրուար 15-ին, երբոր իր բարեմաղթութիւնները Նատիրի կ՚ուղղէր (§ 1978), ըսած էր նաև, որ ինչպէս զայն Պարսկաստանի յաղթական կը տեսնէր, Աստուծով Ղանտահարի և Հնդկաստանի յաղթական ալ պիտի տեսնէր (ԿՐԵ. 60)։ Նատիրին վրայ հիացողին գուշակութիւնները պարապի չելան, սակայն ինքը չտեսաւ, զի 1737-ին ամառուան վերջերը սկսաւ Նատիր շահ իր արշաւանքը, երբ Կրետացին մեռած էր արդէն (§ 1990)։ Առաջին յարձակումը Ղանտահարի Աֆղաններուն վրայ ըրաւ, զի Հիւսէյին խան, շահ Մահմուտին (§ 1964) եղբայրը, չէր խոնարհեր Նատիրի ձեռաց ներքև, որ Աֆղանները Պարսկաստանէ հեռացուցած էր (ԽԱՉ. 261)։ Նատիր զօրացաւ, և Ղանտահարը ու Քապուլը նուաճելէն ետքը։ Ինդոս գետը անցաւ և Հնդկաստան մտաւ, Մողոլեան կայսրութեան մայրաքաղաքը Տէլհին գրաւեց 1739-ին (ՏՊԷ. 363)։ Սինան ալ նուաճեց Հերաթի մէջ յաղթութիւնը տօնախմբեց, Պուխարա մտաւ, Խարիզմը ընկճեց, Խորասանի Մէշէթ քաղաքը միջոց մը մնաց, և վերջապէս երբ հինգ տարի ետքը, 1742-ին Ասպահան դարձաւ, ընդարձակ Պարսկաստան կայսրութիւն մը կազմած էր, որուն սահմաններն էին Տիգրիս, Ինդոս, Ոքսոս և Կասպիականը (ՏՊԷ. 364)։ Բայց Կրետացին գոված օրինակելի վեհապետը այլափոխուած էր այլևս ու սոսկայի բռնաւոր մըն էր դարձած։ Հնդկաստանի աւարը անոր ախորժակիր գրգռեց, և ամէն կերպով հարստութիւն դիզելու հետամուտ եղաւ բռնութենէ ու անիրաւութենէն չկասեցաւ, և ամէնուն ատելի դառնալ սկսաւ։ Մեր նպատակէն դուրս կը նկատենք ասոնց մանրամասնութեանը մտնել։ Նատիրին վրայ ազդեցութիւն գործած պարագաներուն կարգին կը պատմուի, իր դէմ եղած դաւաճանութիւնը, իր իսկ որդւոյն Ռիգաղուլիի գրգռութեամբ, ուսկից ազատեցաւ, բայց որդւոյն զերկոսին աչս բրէ ձեռամբ իւրով (ԽԱՉ. 262)։ Կրօնական զգացումներու կողմէ ալ անտարբեր և թոյլ կը նկարագրուի Նատր, որ իբր հետաքրքրութիւն կը հրամայէ պարսկերէնի թարգմանել հռէութեան, քրիստոնէութեան և իսլամութեան սուրբ գիրքերը։ Քրիստոնէութգան գիրքերուն համար Հայ վարդապետներու կը դիմէ, որոնք կը կատարեն հրամանը՝ Գէորգ Ջուղայեցի աստուածաբան և հանճարապերճ րաբունապետին գլխաւորութեամբ, որ թէև առաջնորդի սրբոյ վանացս Ջուղայի յորջորջմամբ սրբոյ նշանակուած է (ԽԱՉ. 263), սակայն նա անագան 1754-ին այդ պաշտօնին բարձրացաւ (ՏՅՈ. Բ. 61), իսկ Նատիր շահ 1747-ին սպանուեցաւ, որով տրուած յորջորջումը ապագային պիտի յատկացուի։ Գէորգ և քահանայք և եկեղեցականք, որ անոր հետ էին, ոսկեճամուկ խիլայիւք և իբր հարիւր թուման ընծայիւք վարձատրուեցան (ԽԱՉ. 264)։

« 2020. Ասպահանի Աթոռը   |   2022. Ջահկեցին և Ագուլեցին »
© Gratun.org