Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2026. Կանոնական Դիտողութիւն

Եղելութեան պատմական մասը ներկայանալէն ետքը պէտք է նկատողութեան առնել թէ ինչ տեսութիւն պէտք է ունենալ Ղազարու գահընկեցութեան, և Պետրոսի կաթողիկոսութեանը վրայ։ Հնար է՝ արդէօք Ղազարը պաշտօնապէս և օրինաւորապէս դադարած ըսել, թէ ոչ Պետրոսը հակաթոռ մը նկատել։ Գործին օրինաւորութեան մասին չի բաւեր որ Ղազար իրօք անարժան և յանցապարտ մէկը ըլլայ, այլ պէտք է որ անոր պաշտօնանկութիւնն ալ օրինաւոր ձևակերպութեամբ վճռուած ըլլայ։ Իրաւ է որ միաբանութիւնը իր 40 անդամակիցներու միաձայնութեամբ անոր դատապարտութիւնը ստորագրեց, և Տաճկահայեր իրենց կողմէ լինազոր իշխանութեամբ պատգամաւորներ ղրկեցին, և Պայսկահայեր ալ ձայնակից և կամակից գտնուեցան տրուած որոշումին, սակայն այդ պարագաներ բաւական չեն նկատուիր եկեղեցական ժողովի մը գումարումը կայացնելու, որ միայն ձեռընհասն է կաթողիկոսի գահընկեցութեան վճիռը արձակելու։ Ամէն պարագայի մէջ իրական կը մնայ, թէ Ղազարի վտարումը Երևանի կուսակալին ատեանը վճռուեցաւ, ուր եկեղեցականներ աւելի վկայի քան դատաւորի դերը կը վարէին։ Ըստ այսմ պէտք կըլլար ըսել թէ Ղազար եկեղեցական քննութեամբ և վճռով պաշտօնանկ եղած չէ։ Միւս կողմէն Պետրոս իւրովի և կամ քանի մի կամակիցներու ձեռքով աթոռը յափշտակող կամ գրաւելու յաւակնող մը չէ աթոռը դատարակ նկատուած ատեն միաբանութեան ընտրութեամբ յառաջ կոչուած է, ինչպէս եղած էին ուրիշ օրինաւոր կաթողիկոսներն ալ, և ամէնուն հաւանութեամբ պաշտօնը ստանձնած է, և հեռաւորներն ալ անհակառակ ընդունած և օրինաւոր ճանչցած են, Յակոբ Նալեան պատրիարքին ալ ըստ այնմ պաշտօնապէս հռչակած է, եկեղեցւոյ բեմէն յայտարարելով և բացատրելով զամենայն վնասս Ղազարու, պատշաճաւոր վկայութեամբ և բանիւք արժանահաւատս անձանց (ՉԱՄ. Գ. 840)։ Բայց եթէ Քիւթիւրը հայրապետական աթոռին տէրը ճանչնանք, պէտք կըլլայ վերջէն Ղազարը հակաթոռ ըսել, երբոր արքունի պաշտպանութեամբ և դրամի զօրութեամբ կրկին աթոռը ձեռք անցուց։ Խնդիրին մէջէն ելլալու համար, և միանգամայն գործին դժպհի ձև մը չտալու համար, մենք կը հաւանինք ըսել թէ ղազար չկորսնցուց իր կաթողիկոսական իրաւունքը, երբոր Պարսիկ կուսակալին վճիռով, իսկ ազգին և եկեղեցականութեան լոկ վկայութեամբ՝ պաշտօնանկ հռչակուեցաւ, և թէ միայն պատահական պարագաներով պաշտօնը վարելէ արգելուեցաւ։ Իսկ Պետրոս որ կանոնական ձևակերպութեանց հետևողութեամբ ընտրուեցաւ, հակաթոռի կերպարանը չունեցաւ, այլ օրինաւոր ձևով պաշտօնը վարելու կոչուեցաւ, Այդ կերպով կաթողիկոսական պաշտօն վարողները մենք աթոռակից անուանուեցինք, քանի անգամ որ պարզ բռնութեամբ աթոռին տիրացած չէին, և նոյն ձևով կը նկատենք Պետրոս Բ. Այնթապցի, Քիւթիւր մականունեալ կաթողիկոսը։ Բայց ինչպէս ուրիշ աթոռակիցները, այն ալ կաթողիկոսներու չարայարութեան չենք անցներ, թէպէտ սովորական ցուցակներ անցուցած ըլլան (ԺԱՄ. 640), Երևանցին և Շահխաթունեան ազ Պետրոսի անունը շարքէն դուրս թողած են (ՇԱՀ. Ա. 228)։

« 2025. Քիւթիւր Կաթողիկոս   |   2027. Անձերու Բաղդատութիւն »
© Gratun.org