Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2032. Արծիւեանի Մահը

Միևնոյն 1749 տարւոյն մէջ մեռաւ հայ-կաթոլիկ պատրիարքութեան կամ կաթողիկոսութեան հիմնադիր Աբրահամ Արծիւեանն ալ։ Վերջին անգամ Լիբանան դառնալէն ետքը 1745-ին (§ 2016), կաշխատէր այդ առանձնութեան մէջ իրեն յատուկ հայրապետանոց կազմել, զի անհնար էր Անտոնեանց վանքին մէջ մինչև վերջ հիւրընկալուիլ միաբաններուն վրայ ծանրանալ, թէպէտև առանց անոնց՝ բան մըն ալ գործելու եղանակ չունէր, վասնզի անոնցմէ դուրս ալ պաշտօնեայ չունէր։ Իր իրաւասութեան սահմանները ընդարձակելու փափաքն ալ Աբրահամի զօրաւոր ձգտումներէն մէկն էր, բացատրութիւնը, միւս կողմէն Լատին եպիսկոպոսին արգելքը (§ 2016), և նոյնիսկ Կ. Պոլիս երթալու համարձակութիւն չունենալը, զինքն հիմնապէս կասեցուցին, և այլևս այդ խնդիրը չյուզուեցաւ, և վերիվերոյ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան սահմանները։ Նորաստեղծ հռոմէադաւան կաթողիկոսութեան սահման ճանչցուեցան։ Այդ տեսութեամբ, Մելքոն Թուխմանեան Մամպտոյ հռոմէական եպիսկոպոսը, թէպէտ Աբրահամէ առած էր իր ձեռնադրութիւնը և անոր ընտրութեան մասնակցած (§ 2009), բայց Աբրահամի հպատակութիւնը չուզեց ընդունիլ, հարկաւ հիմնուելով այն պարագային, որ Տիարպէքիր Մամպուտով մէկտեղ Էջմիածնի՝ և ոչ Սսոյ աթոռին ենթարկեալ վիճակ էր բայհ Հռոմ Աբրահամի իրաւունք տուաւ (ԱՂՔ. Ա. 18)։ Երբոր Աբրահամ ծերութեան և հիւանդութեան պատճառով հետզհետէ կը տկարանար, յաջորդութեան խնդիրը Յակոբ և Իսահակ եպիսկոպոսներուն հոգածութեան նիւթ եղաւ, և անսոնց առաջարկութեամբ երեք Անտոնեան միաբաններ ևս, Պետրոս Ներսէսեան՝ նախորդ աբբայն, Յովսէփ Այվազեան՝ ներկայ աբբայն, և Պօղոս Սանաճեան վաստակաւոր վարդապետը, եպիսկոպոս ձեռնադրուեցան Քրէյմի Ս. Փրկիչ եկեղեցւոյն մէջ, 1749 յունիս 22-ին (ԱՆՏ), Այնթապցի և Եդեսիոյ և Դամասկոսի թեմերուն անուններով (ԱՂՔ. Ա. 18)։ Միևնոյն ատեն բանակցութիւններ կը կատարուէին, Անտոնեանց վանքէն դուրս հայրապետանոցի համար տեղ մը ստանալու, և երբ գործը լուծման մոտ էր, Աբրահամ Պետրոս Արծիւեան հռոմէականաց կաթողիկոսը վախճանեցաւ 70 տարեկան, Քրէյմի վանքին մէջ, 1749 հոկտեմբեր 1-ին։ Վարագայ խաչի կիրակին, և միւս օր թաղուեցաւ Ս. Փրկիչ եկեղեցւոյն մէջ։ Քիչ օր ետքը հոկտեմբեր 13-ին կնքուեցաւ հայարպետանոց ըլլալու սահմանուած տեղւոյն։ Պղոմմառի կամ Զմմառի բլուրին նուիրապետութեան մուրհակը, եպիսկոպոսներուն և հոգատէր Խազեան իշխաններուն միջև (ԱՂՔ. Ա. 19)։ Յաջորդին ընտրութեան համար հոկտեմբեր 14-ին գումարուեցաւ հինգ եպիսկոպոս եղող Անտոնեան միաբանները, և ուրիշ վանքին մէջ գտնուողները, և կաթողիկոս հռչակեցին Յակոբ Յովսէփեան Բերիոյ եպիսկոպոսը, Անտոնեանց հիմնադիր Մուրատեան եղբարց վերջին մնացորդը, և եկեղեցական աշխատութեանց մէջ Արծիւեանի աջակիցը, որ կոչուեցաւ Յակոբ Պետրոս Բ. (ԱՂՔ. Ա. 20)։ Դեկտեմբեր 22-ին կաթողիկոսօրհնէքի հանդէսը կատարուեցաւ, և ըստ այսմ Բենեդիկտոս ԺԳ. պապին ալ հաղորդուեցաւ, որ 1750 սեպտեմբեր 23-ին կարդինալական ժողովին մէջ նորընտիրին պաշտօնը հաստատեց։ Յովսէփ Այվազեան աբբահօր եպիսկոպոս ձեռնադրուելովը, Անտոնեանք ալ նոր ընտրութիւն կատարած էին Արծիւեանի մահէն առաջ, և հայր Գրիգոր Ներսէսեանը աբբահայր հռչակուած էր (ԱՆՏ. )։ Յիշուած ըլլալով թէ հայր Գրիգոր և հայր Պօղոս Հռոմի մէջ վանք մը հաստատելու պաշտօնով Կ. Պոլիս ուղևորած էին 1746-ին (§ 2016), աւելցնենք թէ պէտք եղած դիւրութիւնները չկրնալով ձեռք ձգել, 1748 յունիս 26-ին իրենց գրուած հրահանգին համեմատ, անմիջապէս Լիբանան դարձած էին (ԱՆՏ)։

« 2031. Մխիաթարի Յաջորդը   |   2033. Շղթայակիրի Մահը »
© Gratun.org