Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ղազար Ա. Ջահկեցի

2033. Շղթայակիրի Մահը

Երուսաղէմ ալ ունեցաւ միևնոյն 1749 տարւոյ մէջ, զինքն ցնցող պատահարը, նոյն տարին հոգին յանձնեց իր բազմաժամանակեայ և բազմեբախտ հայրապետը, որ 32 տարիէ ի վեր անոր պետն ու հայրն էր եղած, Սաղիմական աթոռը իր կործանումէն վերականգնած, և անոր փայլն ու պայծառութիւնը ստացութիւնները և արտօնութիւնները պաշտպանած և ընդարձակած։ Դժբախտաբար մահուան ամսաթիւը տեղ մը նշանակուած չենք գտներ, բայց յիշատակը անմոռաց է Երուսաղէմի մէջ, ինչպէս և վայել էր ընել, և հանապազօրեայ պատարագին մէջ երբ յիշատակութիւն կըլլայ հանգուցեալ րաբունապետացն մերոց (ԺԱՄ. 593), յանուանէ կը յիշուին Երուսաղէմը փրկանաւորող և փառաւորող Պարոնտէր և Շղթայակիր զոյգ Գրիգորները։ Յաջորդութեան մասին Շղթայակիրի կամքն էր եղած իրմէ ետքը աթոռը յանձնել Թէոդորոս Խորենացի եպիսկոպոսին (§ 1997), զոր փոխանորդ ալ ըրած էր կանուխէն, և Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան ալ ծանուցած, և Նալեան պատրիարք ալ հաստատած էր մակագրելով, թէ ինձ Յակոբ պատրիարքիս ընդունելի է (ԱՍՏ. Բ. 77)։ Այսպէս համոզուած էր ամբողջ միաբանութիւն ալ, և ըստ այսմ հաստատութեան կը սպասէր։ Բայց խնդիրը հիմնովին այլափոխուեցան Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանին մէջ։ Մինաս պատրիարք և մեծամեծներ Շղթայակիրին յաջորդելու արժանաւոր, կարող էր զօրաւոր անձի մը անհրաժեշտութիւնը տեսնելով, մտածեցին այդ պաշտօնին կոչել Յակոբ Նալեան պատրիարքը, որ քիչ առաջ Կ. Պոլիսը թողած և Պրուսա էր գացած (§ 2029)։ Թէոդորոս ըստ բաւականին ծանօթ չէր, ուստի համաձայնեցան Նալեանը Երուսաղէմի պատրիարք ընտրել իրեն հաւանութիւն ալ առին, և ըստ այնմ հրովարտակը հանել տուին, և Երուսաղէմ ուղևորեցին ամենայն փառաւորութեամբ, և միաբաններն ալ ընդունեցան ամենայն յօժարութեամբ, զի բախտ մըն էր իրենց՝ Նալեանի կարողութեամբ անձ մը իրենց գլուխ ունենալ։ Նալեանի Պրուսայի առաջնորդութիւն վարելը, հազիւ թէ քանի մը ամիս տևողութիւն ունեցած կրնայ ըլլայ։ Այստեղ պէտք է դիտել տանք թէ Նալեան Երուսաղէմի միաբան չէր, այլ իբր Կոլոտի աշակերտ Ամրտոլու կամ Գլակայ միաբան կրնար սեպուիլ, և ոչ երբեք Երուսաղէմի, թեև զամենայն զելս և զմուտս սրբոյն Երուսաղեմայ իմացեալ, և յամենայն գործս սրբոյ Երուսաղէմի վարժեալ էր։ Արդ եթէ ի սուրբ Երուսաղէմ սնեալ չեղող, և եկամուտ սեպուող անձը (ՀՆՆ. 157), պարզապէս իբր միաբան չեղող պիտի իմանայինք, պէտք, իբր զի ամէնէն առակաթողիկոսէ արտասանուած նզովքն զօրութեամբ, Մինաս պատրիարք և Կ. Պոլսոյ մեծամեծներ, և Երուսաղէմի միաբանութիւնը՝ նզովքի ներքև ինկած պիտի ըսուէին, և գլխաւորապէս ինքն Նալեան ալ, որ Երուսաղէմի կանոններուն կազմուելուն և հռչակուելուն գործակից էր։ Այս պարագան ալ մեզի իբր փաստ կը ծառայէ, թէ Հաննայի կոչուած նզովքները չեն արգելեր միաբան չեղողի մը Երուսաղէմի պատրիարք ընտրուիլը, բաւական է որ արժանաւորութեան պայմաններուն համապատասխանէ (§ 1950), իբր զի ամէնէն առաջ Նալեան լաւ տեղեակ պէտք էր ըլլար կանոններուն հարազատ իմաստին։

« 2032. Արծիւեանի Մահը   |   2034. Ջահկեցի Մահը »
© Gratun.org