Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Մինաս Ա. Ակնեցի

2036. Կ. Պոլսոյ Աթոռը

Երբոր Մինաս՝ կաթողիկոսութիւնը հաստատուելով պատրիարքութենէ ձեռք քաշեց, ջանաց առջև անցնել իր իսկ փոխանորդը, Գէորգ Ղափանցի վարդապետը, և դժուարութիւն չունեցաւ մեծամեծները հաւանեցնել, վասնզի ընդհանուր համակրութիւն վաստակած էր Ղափանցին, իբր քաղաքավար ոմն և մարդասէր, ողորմած և շահեցող ամենայնի (ՉԱՄ. Գ. 864)։ Ղափանցիին Կապայ հագած, այսինքն պաշտօնապէս պատրիարք նստած օրը նշանակուծ է 1751 յունիս 15 (ՍՐԳ) շաբաթ օր։ Ինքն բնիկ Սիւնեաց նահանգէն և Պարսկահայ երկիրներէն ըլլալով, Էջմիածինի միաբան պէտք է ըլլայ, և Էջմիածինի շատ միաբաններու նման նուիրակութեամբ եկած։ Յատկապէս Գաղատիոյ շրջանակին մէջ աշխատած էր, և Կ. Պոլիս անցնելով իր համեստ ընթացքովը պատրիարքին և ժողովրդեան համակրութիւնը գրաւած էր։ Եթէ Ղափանցին այս կողմէ հաճելի եղաւ, բայց իբր գործունէութիւն մեծ արդիւնք ունեցած պիտի չըլլայ, որ մեծամեծներ աւելի կարող և աւելի յաջողակ անձի մը պէտքը զգացին, և Կոլոտի ու Նալեանի յիշատակները ամէնուն բերանը կը կրկնըւէին։ Կարող պատրիարք մը ունենալու պատճառներուն կարգին կը յիշուի ևս, թէ տարածիլ սկսաւ աղանդ ինչ անաստուածական (ՍՐԳ), առանց աւելի բացատրութեան, և թերևս բողոքականութեան ակնարկուի այս խոսքով։ Ժամանակին մեծամեծներուն աւելի ազդեցիկ էր Եաղուպ ամիրա, արքունի վաճառապետ, որ է պազիրկեանպաշը, իր հայկական անունով Յակոբ Յովհաննէսեան Ակնեցի, որ 1751-ին Երուսաղէմ ուխտի կերթայ իր կնոջ Սողոմէի հետ, թանկագին ընծաներ կը տանի և Ս. Յարութեան տաճարին վերնատունը նորոգել կու տայ, Նալեանի նախածանոթ ըլլալով արտասովոր կերպով կը պատուասիրի Եաղուպ, և այնտեղ կը համաձայնին որ Նալեան նորէն Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան դառնայ։ Եաղուպ իր վրան կառնէ զայն իրականացնելու հոգը, և Երուսաղէմէ դառնալուն Նալեանը իրեն հետ միատեղ Կ. Պոլիս կը բերէ։ Եաղուպ ուխտաւորութեան համար Երուսաղէմ գացած ըլլալով, ժամանակին սովորութեան համաձայն 1751-ին վերջերը աւագ տօներէն առաջ գացած կըլլայ, և դարձած՝ զատիկը ընելէն ետքը, որ այն տարի 1752 մարտ 29-ին կը հանդիպէր։ Եաղուպ Կ. Պոլիս հասնելուն կը հաղորդէ իր որոշումը և Ղափանցիին հրաման կընէ աթոռէն հրաժարիլ, որ անհակառակ կը համակերպի, փոխարէն Պրուսայի առաջնորդութիւնը ընդունելով (ՉԱՄ. Գ. 864)։ Ըստ այսմ 1752 մայիս 16-ին տեղի կունենայ Նալեանի երկրորդ անգամ պատրիարքական աթոռ ելլելը (01 ՕՐԱ. 141)։ Իսկ Եաղուպ ամիրա այս եղելութեան վրայ շատ չապրիր, զի քիչ ետքը 1752 յուլիս 9-ին (ՍՐԳ. ), Վարդավառի հինգշաբթին։ արքունական հրամանով կը գլխատուի։ Ոմանք նահատակութեան գոյն տուած են Եաղուպի գլխաւորութեան, այլ մեզ հաւանականագոյն կերևի արկածին մեկնութիւնը տեսնել ներքինապետ Պէքիրի անկումին մէջ, որ իբր հեղինակ բազմաթիւ զեղծումներու և ոճիրներու ամբաստանուեցաւ դենպետէն ժողովրդական գանգատներու հետևանօք, և գլխաւորուեցաւ։ Նոյն պատիժին ենթարկուած կըսուին իր երկու մեղսակիցները , որոնք Սիւլէյման ներքինի և Հայ Յակոբ անունով կը յիշուին։ Անոնց կողոպուտը 45 միլիոն հնչուն դահեկան եղած կըլլայ, առանց հաշուելու ոսկեղէն և գոհարեղէն զարդերը (ԺՈՒ. 343)։

« 2035. Ընտրութեան Պարագաներ   |   2037. Երուսաղէմի Աթոռ »
© Gratun.org