Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2040. Ընտրութեան Պարագաները

Էջմիածինի միաբանութիւնը Մինասի յաջորդին ընտրութեան համար հաւաքուելով, միևնոյն ոճին հետևեցաւ, զոր նախընթաց պարագաներու մէջ ալ պահած էր, այսինքն է, Տաճկահայոց մէջ ամէնէն աչքառու դէմքը Մայրաթոռին վրայ բազմեցնել, և անոր փորձառութեամբ ու ազդեցութեամբ հայրապետութիւնը բարձրացնել։ Այդ տեսութեամբ ընտրութիւնը շատ դիւրին էր, և Յակոբ Նալեան պատրիարք անհակառակ կաթողիկոսութեան ընտրելին ընդունուեցաւ, և Տաճկահայոց համաձայնութիւնն ալ ստանալու, և պաշտօնական գործողութիւնները լրացնելու, և ի հարկին պատշաճը կարգադրելու համար՝ պատգամաւորութիւն մը կազմուեցաւ, որ 1753 գարնան մէջ հասծա կըլլայ Կ. ոլիս։ Նալեան ոչ մէկ կերպով յանձնառու եղաւ Կ. պոլսոյ աթոռը թողուլ, որ իրեն իբրև ժառանգութիւն մնացած էր Կոլոտէն, և ուսկից միջոց մը հեռու մնալէ ետև, նորէն ձեռք անցուցած էր։ Մայրաթոռի հայրապետութիւնն ալ զինքն չհրապուրեց և ստուգիւ ալ յաջորդ և փառաւոր կացութիւն մը չունէր Էջմիածին, երբ խռովութիւններ կը տիրէին Պարսկաստան, և ճիշդ այդ միջոցին էր որ Ալիմէրտան Լոռիստանի իշխան՝ Ասպահանը կը գրաւէր, երբ Շահռուհ ալ կը շարունակէր թագաւորեալ Մէշէթի մէջ (ԽԱՉ. 282)։ Երբոր Նալեան քաշուեցաւ, յառաջ եկող անուններն էին Աղեքսանդր Քարաքաշը և Սահակ Ահագինը, պահ մը Գէորգ Ղափանցիի վրայ ալ խօսուեցաւ, բայց Կոստանդնուպոլսոյ մեծամեծներուն և ժողովներուն առջև աւելի ահագինը եղաւ որ խօսուեցաւ և յորդորեց, և 1753 յունիս 22-ի ժողովին մէջ բռնադատեց Քարաքաշը յանձնառու ըլլայ կաթողիկոսութեան և բոլոր ժողովականք միաձայն և միակնիք զայն կաթողիկոս ընդունեցան (ԴԻՒ. Գ. Է)։ Աղեքսանդր Քարաքաշը առիթ ունեցանք յիշել անդստին Կրետացիին օրէն իբրև անոր փոխանորդը (§ 1973), և յետոյ Ջահկեցին որով իբրև Քիւթիւրի ընկերակիցը նեղութեանց և խոշտանգանաց մէջ (§ 2023) որ վերջէն այլևս չյիշուելուն մէկ կողմ քաշուած պիտի ըլլայ՝ ըսինք (§ 2024), և այս անգամ զինքը կը գտնենք Կ. Պոլսոյ մէջ առանձնական կեանք վարող։ Չենք գիտեր թէ Ջահկեցիին ձեռքէն խոյս տալով անմիջապէս Կ. Պոլիս եկած էր, թէ ոչ ուրիշ տեղեր ալ եղած է, բայց ինչ ալ ըլլայ, վերջապէս Կ. Պոլիս իր ծննդավայրը քաշուած է ծերութեան օրերը հանդարտ անցնելու համար։ Շատ տեղ Կոստանդնուպոլսեցի մակագիր անունով յիշուած է (ՋԱՄ. 32), բայց մենք նախադասեցինք Բիւզանդացի կոչել, հետևելով իր գերեզմանին մակագրութեան մէջ գործածուած յորջորջումին (ՇԱՀ. Ա. 230)։ Իսկ Քարաքաշ մականունը որով յիշուած է ստէպ, հաւանականորէն իրեն տրուած է սև և թաւ յօնքեր ունենալուն համար, թէպէտև կարծողներ ալ կան թէ գերդաստանի արգանուն է, և Կ. Պոլսոյ մէջ բանասէր Կարապետ Քարաքաշեանի ընտանիքն ալ, այժմ հռոմէադաւան, իր ցեղէն կարծած է Աղեքսանդր Կաթողիկոսը։

« 2039. Մինասի Մահը   |   2041. Աղեքսանդրի Մահը »
© Gratun.org