Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2041. Աղեքսանդրի Մահը

Ինչպէս նախընթացներն ալ կը ցուցնեն, ծերութեան տարիքն ունէր Աղեքսանդր, երբ հակառակ իր մերժելուն և դիմադրելուն ստիպուեցաւ կաթողիկոսական պաշտօնը ստանձնել, և Մայրաթոռին համար աշխատիլ, որուն ի մանկութենէ զբարերաութիւնս բազումս ըրած էր, գալով որդի և բնիկ միաբան սրբոյ աթոռոյն։ Ինքն կը ներկայացուի իբր այր հեզաբարոյ և պարզամիտ և բազմաշխատ (ՋԱՄ. 32) և եթէ տարիքին պատճառաւ հնար չէր իրմէ երկարատև և բազմարդիւն պաշտօնավարութիւն սպասել, գոնէ կաթողիկոսական աստիճանը արդար վարձատրութիւնն էր իր նախկին արդիւնաւորութեանց, և կրած տառապանաց ու տանջանաց, և համեստ երկայնամտութեան՝ հակառակ Քիւթիւրի արկածախնդիր գործունէութեան։ Աղէքսանդր ընտրութեան համակերպելէ ետքը անմիջապէս Կ. Պոլսէն մեկնած չէ, թերևս անձնական մի արգելքով, վասն զի առանց ձմեռուան խստութեան նայելու 1753 հոկտեմբեր 14-ին մեկնած է Կ. Պոլիսէ, և բազում տառապանօք ճանապարհի, և ցամաքի ճամբով հասած է էջմիածին 1754 մարտ 2-ին (ԴԻՒ. Գ. Է)։ Եւդոկիա հանդիպած ատեն հաստատած է Յարութիւն Բասենցի եպիսկոպոսին առաջնորդութիւնը, Էջմիածին հասնելէն քիչ օր ետքը օծուած է 1754 մարտ 6-ին (ՉԱՄ. Գ. 865), ինչպէս կը գրեն ամէնքը (ՇԱՀ. Ա. 229), որ կը հանդիպի Տնտեսի կիրակիին։ Ըստ այսմ իր յիշատակարանին մէջ մարտի ամսեանն եօթն աուրն գրուած ըլլալը, շփոթութիւն սեպելու է, զի ինքն ալ կը յիշէ, թէ յաւուր Տնտեսի կիւրակէին օծեցին, որով եղաւ անտես ազգիս Արամեան (ԴԻՒ. Գ. Է)։ Տարիուկէս ապրեցաւ Աղեքսանդր աթոռին վրայ, և կեանքը կնքեց միւս տարին, 1755-ին Հրեշտակապետաց շաբաթ օրը, որ կիյնար նոյեմբեր 11-ին (ՇԱՀ. Ա. 230), և թաղուեցաւ Մայրտաճարին դրան մօտ, զանգակատան ներքև, հարաւկողմը, որուն հանդիպակաց հիւսիսակողմը թաղուած էր Աղէքսանդր Ա. Ջուղայեցի, որ 41 տարի առաջ նոյն ամսուան մէջ վախճանած էր նոյեմբեր 22-ին (ՇԱՀ Ա. 224)։ Անցողակի յիշեմ, թէ 1888 մայիսին, երբոր Էջմիածինի ներքին բակին յատակը ցածցընելու պեղումներ կը կատարուէին, Աղեքսանդրներու գերեզմաններն ալ աւելի խոր իջեցնելու պէտք տեսնուեցաւ, և Մակար կաթողիկոսի հրամանով, և Ներսէս Խուդավերդեան ու Մամբրէ Սանասարեան եպիսկոպոսներու հետ՝ ևս ալ անձամբ աշխատեցայ անոնց ոսկեբերան օրինաւոր զետեղման և շիրիմներուն կանոնաւորապէս փակուելուն։ Աղեքսանդր Բիւզանդացիին գործունէութեան գալով՝ գլխաւոր դիպուած կամ նշանաւոր շինուած մը չունինք յիշատակուած, և Երևանեցին ալ կը բաւականանայ ըսելով, թէ ունի և զգերանս հոգացեալ ի յօգուտ սրբոյ աթոռոյս (ՋԱՄ. 32)։ Միջադէպ մը չպատմուիլը, իր օրերուն Մայրաթոռի մէջ խաղաղութիւն տիրելուն նշան պիտի ընդունուի, և իրեն համար ալ, խոհական վարչութեան փաստ պիտի նկատենք այդ պարագան, ինչպէս իր նախորդ Մինասին համար ալ ըսինք (§ 2039)։ Դժբախտաբար տարիքնին առած ծերունիներ սկսած էին գրաւել Մայրաթոռը, որոնք ոչ երկարատև պաշտօնավարութիւն կ՚ունենային, և ոչ ժիր գործունէութիւն կը խոստանային Աղեքսանդրի կանոնաւոր վարչութեան նրան պէտք է սեպել, օծուելէն ետքը, 1754 ապրիլ 5-ին, որ զատկին երրորդ օրուան կը հանդիպի, յատուկ տոմար մը հաստատելը՝ հասոյթներն ու ծախքերը գրելու, որ և ցարդ կը պահուի՝ իբրև առաջին նմոյշ Մայրաթոռի կանոնաւոր հաշուակալութեան (ԴԻՒ. Գ. Է. )։

« 2040. Ընտրութեան Պարագաները   |   2042. Նոր Ընտրութիւն »
© Gratun.org