Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2045. Կանոնական Տեսութիւն

Գալով Սահակ Ահագինի հայրապետական աթոռին հանդէպ ունեցած դիրքին, սովորական ցուցակին մէջ անոր անունը կը տեսնենք կաթողիկոսներուն շարքին անցած, Սահակ Ե. Կեղեցի կոչմամբ, իբրև օրինաւոր և իսկական կաթողիկոս (ԺԱՄ. 640)։ Սակայն մեր տեսութեամբ հնար չէ իբրև օրինաւոր կաթողիկոս ընդունիլ մէկ մը, որ ոչ օծում է ստացած և ոչ հայրապետական աթոռի վրայ բազմած, և ոչ ալ տիրապէս կաթողիկոսութիւն ըրած։ Այս մասին մեզի ձայնակից կը գտնենք Երեւանեցին ալ, որ անոր անունով գլխակարգութիւն չի կազմեր (ԶԱՄ. 32), և Շահխաթունեանը, որ անոր անունն իսկ ծանօթութեանց մէջ կը թողու (ՇԱՀ. Ա. 230)։ Սահակ ինքն ալ հայրապետական ոչ մի գործի ձեռնամուխ եղած չէ, եպիսկոպոս ձեռնադրած չէ. կ՚երևի թէ կոնդակ իսկ տուած չէ. միայն գոհացած է աստ անդ յանուն կաթողիկոսութեան եղած իրաւուքները և հասոյթները դարձնել, թէպէտ Էջմիածին անոր բան մը ղրկած չ՚երևիր։ Երբոր իր վրայէն ձեռք քաշելու և կաթողիկոս մը ընտրելու միտքը հաստատուեցաւ, Աստապատեցին Կարին ղրկուեցաւ որպէս զի առցէ ի Սահակայ զհաշիւ հասից կաթողիկոսութեանն (ՉԱՄ. Գ. 686). այլ կ՚երևի միայն հաշիւը առնելու, և ոչ թէ գտնուած գումարները ետ պահանջելու համար, որպէս զի գիտնան թէ ինչ գանձուած է, և ինչ գանձելի կը մնայ, որպէս զի ըստ այնմ կանոնաւորուին ապագային մէջ։ Սահակի վրայ հինգերորդ թուահամարին կիրառութիւնն ալ աւելորդ կը սեպենք, զի այդ թուարկութիւնը օրինաւոր կը գտնենք միայն գահակալներու և աթոռակիցներու վրայ, իսկ Ահագին ոչ մէկն եղաւ և ոչ միւսը։ Սովորութիւն է թուարկեալ համարը պահել ևս երբոր իսկապէս մէկէ մը գործածուած է, ըլլայ օրինաւոր ըլլայ ապօրինի կերպով. իսկ Սահակ Ահագինի ատեն թւարկութեան սովորութիւնը չկար, և կիրառութիւնն ալ չեղաւ, ուստի պէտք ալ չէ հինգերորդ թուահամարը լրացած և փակուած կարծել և եթէ ապագային Սահակ մը ընտրուի, անոր կը մնայ Սահակ Ե. կոչումը գործածել։ Այս սկզբունքով Աղեքսանդրի մահէն 1755 նոյեմբեր 11-էն (§ 2041), մինչև նոր կաթողիկոսին օծումը 1759 նոյեմբերին, աթոռոյ պարապութեան միջոց կը հաշուի՝ չորս տարի կատարեալ, որ միջոցին տեղապահութիւնը վարեց Յակոբ Շամախեցի եպիսկոպոսը (2042)։ Իսկ մենք նոր կաթողիկոսին ընտրութեան չանցած, պէտք է յառաջ բերենք միւս աթոռներուն անցքերը Աղէքսանդրի ընտրութեան ժամանակէն սկսելով։

« 2044. Ենթադրեալ Շարժառիթներ   |   2046. Սաֆարեանի Թափառումները »
© Gratun.org