Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2046. Սաֆարեանի Թափառումները

Յիշեցինք իր կարգին Սարաֆեան Սարգիս եպիսկոպոսը, Կոլոտի աշակերտներէն (ՍՐԳ) որ Գաղատիոյ առաջնորդութենէ ետքը, Երուսաղէմի նուիրակութիւն էր ըրած, և թէպէտ ամբաստանուած իբր արդիւնքին անհաւատարիմ, սակայն Նալեանի շնորհիւ վճարած գումարին համար Շղթայակիրէ մուրհակ մը ստանալով (§ 2001), շիտակ Զմիւռնիա էր դարձած, և աւելի ապահով սեպած Արևմուտք երթալ Լատիններէն օգտուելու համար։ Սարգիս 1744-ին շիտակ Վենետիկ կու գար (ԳԱԼ. 48), միւս տարին 1745-ին Հռոմ կանցնէր, և երկու տարի այնտեղ մնալէ ետքը, 1747 կրկին Վենետիկ կը դառնար, և տպագրութեան ու հրատարակութեան ձեռնարկին կը հետևէր, իրեն համար յատուկ տառեր ալ պատրաստել տալով (ԳԱԼ. 50)։ Սարաֆեան այդ ձեռնարկին մէջ անշուշտ նիւթական շահուն մտադրութենէն ալ հեռու չէր, և զի յայն գործ՝ ինչք իւր բաւական չէին նպաստներ գտնելու հետամուտ էր, բայց սոյն կամք նորա ոչ յաջողէին (ԳԱԼ. 51)։ Արևմուտք իր կարծած բախտը իրեն չէր տուած, անոր համար նորէն Հռոմ ու Լիվօռնօ հանդիպելով, 1754 զատիկէն ետքը կը դառնար Զմիւռնիա, Սահակ Ահագինի առաջնորդութեան միջոցին (ԳԱԼ. 55)։ Սարաֆեանի ներբողարանը հռոմէադաւանութեան միսիոնար, այսինքն քարոզիչ ըլլալու նպատակը կու տայ անոր Արևելք դառնալուն (ԳԱԼ. 258), սակայն Սարաֆեանի ձեռնասունը, աւելի անկեղծ կը խոստովանի, թէ պաշարեալ ուրեմն արծաթոյ սովու, զոչ ոք տեսեալ անդ ինքեան ձեռնտու, որոշէր թողուլ իսպառ զՎենետիկ, չոքալ գտանել զհայրենեան բնիկ (ԳԱԼ. 53), այսինքն դրամի բախտը փնտռելու համար կը դառնար, և ոչ թէ ուրիշ նպատակով։ Սարգիս Զմիւռնիայէ Պրուսա և անկէ Կ. Պոլիս եկաւ, մայրաքաղաքը աւելի յարմար գտնելով իր շահագէտ նպատակին. և նախ Նալեան պատրիարքը, իր հին ընկերակիցը շահիլ ջանաց, որպէսզի իրեն կռուան մը կազմէ։ Բայց կարծել թէ Սարգիս՝ Յակոբ պատրիարքի թոյլտուութեամբ իւր հռոմէական քարոզութիւնները սկսաւ (ԳԱԼ. 275), բոլորովին չճանչնալ է Նալեանի անձը, բանիւ և գրով հռոմէադաւանութեան դէմ մաքառողը, և հայադաւանութեան եռանդուն պաշտպանը, թէպէտ խոհական միջոցներով։ Նմանապէս Սարգիսի վրայ ծանր կասկածներ յուզուելէ, և նորա ֆռանկութեան և պատրիարքական աթոռի թեկնածութեան մասին զրոյցներ շրջելէ, և այդ մասին քննութիւններ կատարուելէ ետքը Սարգիսի պաշտօնի անցնիլը, և պատրիարքական հաստատութեամբ Ռոտոսթոյի առաջնորդ երթալը Վենետիկ և Հռոմ երթալով հռոմէադաւանութեան յարմարէն ետքը, ետ դառնալով Նալեանի ձեռքին ներքև նորէն պատրիարքարանէ առաջնորդութիւն ընդունիլը, կրկին հայադաւանութեան համակերպելուն և հպատակելուն արդիւնքն է։ Ասիկա ուրիշ բան չի ցուցներ, բայց եթէ Սարաֆեանի յեղյեղուկ ընթացքը, զի որ կողմէ բախտ մը կամ դիւրութիւն մը կը յուսար՝ այն կողմ կ՚անցնէր։ Այդ բանը իրմէ զատ ուրիշ Հայ եկեղեցականներու վրայ ալ կը նշմարուէր այն ատեն, երբոր իրենց ձգտումներուն կամ ակնկալութիւններուն յագուրդ չէին գտներ։ Սամուէլ Երզնկացի վարդապետ, Նալեանի փոխանորդը, միջնորդի դերը վարած է Սարաֆեանը Նալեանի հաճելի ընելու (ԳԱԼ. 59)։ Իսկ Ահագինի Սարգիսի դէմ թշնամական ընթացք կը վերագրուի, և չենք վարանիր վեղարակիցներու իրարու դէմ նախանձաբեկ քայլեր վարելնին ընդունիլ, բայց այս պարագայով ևսքանզևս կը շեշտուի, թէ Նալեան հռոմէադաւանութեան մօտեցած չէ, այլ Սարգիս հայադաւանութեան դառնալը օգտակարագոյն գտած է։

« 2045. Կանոնական Տեսութիւն   |   2047. Սարաֆեանի Ընթացքը »
© Gratun.org