Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2048. Ամիրաներու Գործերը

Կոստանդնուպոլսոյ վրայ խօսուած ատեն, անհնար է լռութեամբ անցնիլ մայրաքաղաքին մեծամեծները, որոնք մեծ ազդեցութիւն և գրեթէ տիրապետութիւն կը վայելէին ազգային կեանքին և ազգաային գործերու վրայ։ Արդէն առիթ ունեցանք յիշատակել Սեղբեստրոս Երեւանեանցը (§ 1947), Յակոբ Յովհաննէսեանը (§ 2036), կամ սովորական կոչմամբ Սեղբոս և Եաղուպ ամիրաները, որոնց երկրորդը աղետալի մահ ունեցաւ, իսկ Սեղբոս խաղաղութեամբ վախճանեցաւ 1754 փետրուար 5-ին, Ս. Սահակ Պարթեւի շաբաթ օրուան երեկոյին (ԱՍՏ. 82)։ Այդ մեծամեծներ, ոչ յատուկ ընտրութեամբ եւ ոչ պաշտօնական անուանուամբ կը վայելէին այդ իրաւունքը, այլ իրենց դիրքով եւ իրենց դրամական կարողութեամբ՝ ազդեցութեան տէր կը դառնային։ Տաճիկ պաշտօնեաներ, մեծեպարքոսէն սկսելով, իւրաքանչիւրը իր ելեւմտական գործակատարը կունենար, որ իրեն վաճառապետ կամ սեղանաւոր էր, պէտք եղած ատեն պահանջուած գումարները հայթայթելու կամ հրամայուած ծախքերը ընելու պաշտօնով, եւ փոխադարձաբար ամէն կերպերով իրենց գլխաւորին համար դրամ ճարելու իրաւունքներով։ Այդ իրաւունքները կարգ ու կանոն, չափ ու կոպար չունէին։ Արդարութիւնը ծամածռել, պաշտօնեաները վաճառել, պաշտպանութիւնը սակարկել, եւ նմանօրինակ գործեր՝ այդվաճառապետներուն ձեռքով կը կատարուէին, որոնք ոչ միայն իրենց պաշտպանը կը հաստացնեին, այլեւ իրենք կօգտուէին, եւ երբ իրենց պաշտպանը բարձր դիրքի հասներ, իրենք ալ ըստ այնմ ազդեցութեան եւ իշխանութեան տէր կը դառնային, եւ ազգային շրջանակի մէջ ալ իրենց կամքըկը քայլեցնէին։ Բայց որովհետև անհաստատ է» պետական պաշտօնեաներուն դիրքը, եւ անակնկալ տապալումներ եւ ոչնչացումներ սովորական էին, ազգային մեծամեծներն ալ նոյն բախտին ներքեւ կիյնային, եւ ցանցառ չէին իրենց գլխով եւ գոյքով՝ իրենց գլխաւորին անիրաւութիւնները քաւող, եւ անոնց հետ տապալուող եւ ոչնչացող Հայերուն օրինակները, ինչպէս Եազուպի համար պատմեցինք (§ 2036)։ Ժամանակիս գլխաւորներուն մէջ կը յիշուին Ղազար Ակնեցի, եւ Պետրոս Ալեքսանեան՝ Կամարակապցի ընկերներ եւ եպարքոսական վաճառապետներ (ՊԱՍ. 10), Մաթոս վերակացու սարաֆաց, այսինքն մեզանաւորներու արհեստապետ (ԳԱԼ. 278),որ Նալեանի թիկունք էին. Աբրահամ Քուլէլեան, Սիմէոն Աստուրեան, Մարտիրոս Չօպանեան կամ Հովուեան, Գասպար Մուրատեան եւ Պաղտասար Մուրատեան (ԳԱԼ. 70),որոնք իբրեւ մեղմ ընթացքի պաշտպաններ կը յիշուին. Պետրոս Պուռունսուզեան, Մուրատ Մուրատօղլու եւ Փիլիպպոս Մուրատեան,որ էջմիածինի հետ յարաբերութեան մէջ էին (01 ՕՐԱ. 143). Պաղտասար Սրմաքէշ եւ Միքայէլ Տիւզեան Հռոմեականութեան հակամէտնէր ըլլալով մէկտեղ, խօսքով կը մերժէին իբր զրպարտութիւն ամբաստանողաց (ՉԱՄ. Գ. 868)։ Մենք հետամուտ չենք ասոնց իւրաքանչիւրին գործունէութիւնը առանձիննպատմել, միայն անունները քաղեցինքիբր յիշատակ։

« 2047. Սարաֆեանի Ընթացքը   |   2049. Երուսաղէմի Աթոռ »
© Gratun.org