Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2049. Երուսաղէմի Աթոռ

Երուսաղէմի պատրիարքութեան բարձրացան տեսանք Թէոդորոս Խորենացին 1752-ին (2073)։ Իրեն օրով կատարուած իրողութեանց գլխաւորն է զանազան ազգերու մէջ յուզուած սեփականութեանց նոր վէճը։ Լատիններ 1756-ին Գաղղիոյ դեսպանատան ձեռքով հրամանագիր մը ձեռքով հրամանագիր մը ձեռք ձգեցին Աստուածածնայ եկեղեցին նորոգելու և սեփականելու համար։ Յոյներ իսկոյն բողոքեցին, իրենց հին հռովարտակները ներկայացուցին, և Լատինները ձեռք անցուցած տեղերէն արտաքսելու նոր հրովարտակ առին 1757-ին յատուկ պաշտօնեայ մըն ալ ղրկել տուին Կ. Պոլիսէ, որ Երուսաղէմ երթալով 1758-ին Լատինները հանեց Ս. Աստուածածնայ և Ս. Յարութեան եկեղեցիներէն, և հոկտեմբեր 7-ին Բեթղեհէմի Ս. Ծննդեան եկեղեցիէն (ԱՍՏ. Բ. 84)։ Յոյներ ստացած հրովարտակնուն սահմանն անցնելով յատուկ պաշտօնէին ձեռքով Հայերն ալ վտարեցին յիշեալ սրբավայրերէն, և պէտք եղաւ որ Թէոդորոս պաշտպանութեան ձեռնարկէ։ Կարևոր փաստերը հաւաքելով և տեղական դատաւորէն տեղեկագիր առնելով, Կ. պոլիս հաղորդեց։ Նալեան պատրիարք գործը ստանձնեց, և 1759-ին Մուսթաֆա Գ. սուլտանէն նոր հրովարտակ ստացաւ Հայերու սեփականութեանց համար, և ըստ այնմ Հայերուն վերադարձուեցան իրենց մէ յափշտակուած տեղերը (ԱՍՏ. Ա. 87)։ Այդ յաջողութեան աշխատողներ եղան Ղազար Ակնեցի և Պետրոս Կամարակապցի ամիրաներ, և Գրիգոր վարդապետ Պասմաճեան Թէոդորոսի փոխանորդը Կ. Պոլսոյ մէջ (ՊԱՍ. 11)։ Իսկ վէճերը և շփոթները հիմնովին չվերջացան։ Դամասկոսի ըուսակալները փոփոխակի Լատիններէ և Յոյներէ կաշառելով խնդիրները չվերջացուցին։ Երուսաղէմացի Տաճիկներուն անհիմն պահանջներու կարևորութիւն տւին քրիստոնեաները նեղեցին։ Հայերն ալ այդ երեսէն տագնապներ կրեցին, ծախքերու պարտաւորուեցան, պարտքերու ներքև ինկան, և կուսակալներու կողմէն բարդուած պարտքերուն հանդէպ անբաւական գտնուեցան։ Թէոդորոս պատրիարք երկարորէն կը գրէ այդ ամէնը 1769 մայիս 13-ին ընդարձակ նամակով (աստ. Բ. 91-96), և Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանէն օգնութիւն և պաշտպանութիւն կը խնդրէ։ Կը յիշէ ևս Երուսաղէմի գանձանակին Էջմիածինի գանձանակէն ետքը դասուած ըլլալը, որ վնաս կը բերէր Սուրբ Տեղեաց նպաստներուն, և կազդարարէ ևս որ Երուսաղէմի մասին պատրիարքէ և խորհրդականէ չկնքւած գրութեանց կարևորութիւն չտան (ԱՍՏ. Բ. 96)։ Այդ պարագաներ գոնէ մեզի ցոյց կու տան ժամանակին տեղի ունեցող զեղծումները։

« 2048. Ամիրաներու Գործերը   |   2050. Կիլիկիոյ Աթոռ »
© Gratun.org