Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Աղեքսանդր Բ. Բիւզանդացի

2050. Կիլիկիոյ Աթոռ

Մեր ձեռքը գտնուած աղբիւրներ և յիշատակներ շատ աղքատ են միւս աթոռներու պատկանեալ տեղեկութեանց վրայ։ Պատմեցինք արդէն, թէ Միքայէլ Աջապահեան Կ. Պոլիս կը գտնուէր երբ իր եղբայրները կը մեռնէր (§ 2008), և իբր արդէն օծեալ կաթողիկոսակից՝ կը փութար աթոռը գրաւել։ Միքայէլի կեանքէն կը յիշուի ուրիշ երկու անդամներ ալ 1749-ին և 1751-ին Կ. Պոլիս եկած ըլլալը (ՋԱՄ. 99), առիթ առնելով Էջմիածինի սեփական և իրեն սահմանակից վիճակներուն խնդիրները, և ջանալով իր իրաւասութիւնը ընդարձակել։ Այդ փորձերը կը պատասխանեն Պրոխորոնի յափշտակութեան (§ 2029), և Ղափանցիին պատրիարքութեան (§ 2036) թուականներուն, ինչ որ կը ցուցնէ թէ խորհած է առիթներէն օգտուիլ, և զգուշացած է Նալեանի պատրիարքութեան միջոցին այսպիսի խորհուրդներ մշակելէ։ Իբր 20 տարի պաշտօնի վրայ գտնուած է Միքայէլ և բաւական արդիւնաւոր եղած պիտի ըլլայ որ տապանագիրին մէջ մեծն ընտրեալ և վսեմագոյն վերաբերեալ գրուատիքներ արձանագրուած են (ՍԻՍ. 217)։ Որոշակի գրուած չենք գտներ, բայց իբր ստոյգ կը կարծենք ընդունիլ, որ ինչպէս Միքայէլ իր երիցագոյն եղբորմէն կաթողիկոսակից օծուած էր (§ 2008), անանկ ալ ինքն իր կրտսերագոյն եղբայր Գաբրիէլը, կաթողիկոսակից և յաջորդ օծած ըլլայ, աթոռը Աջապահեան ազգատոհմին ձեռքէն չհանելու համար։ Մահը եղած է հանգստիւ, Ռ. և երկու Ճ և Է թուականին, այսինքն է 1758-ին (ՍԻՍ. 217), իսկ ամսաթիւը յիշուած չէ։ Յաջորդութիւնը առանց միջադէպի կատարուած կը կարծենք նախորդին կենդանութեան ատեն կարգադրուած ըլլալով։ Այսպէս երեք եղբայրներ, Ղուկաս ու Միքայէլ ու Գաբրիէլ իրարու յաջորդած են Կիլիկիոյ աթոռին վրայ, հազուադէպ պարագայ մը որևէ աթոռի մէջ։ Չմոռնանք յիշել, որ այդ միջոցներուն Գօզանօղլու տոհմը սկսած էր բռնապետել Կիլիկիոյ մէջ, և կաթողիկոսներն ալ մերթ անոնց պաշտպանութեանց և մերթ հարստահարութեանց կը հանդիպէին, ինչպէս որ բռնաւոր իշխաններուն շահը կամ հաճոյքը իրենց կը թելադրէր։ Կիլիկիոյ կողմերը բազմաթիւ էին կէս ինքնագլուխ ցեղապետներ, անուանական հպատակներ Կեսարիոյ Օսմանեան կուսակալին։ Ասոնց մէջէն Սիսի վրայ բռնացողը Լիւանօղլուն էր, որ ասէր զինքենէ լինել յազգէ Լեւոն թագաւորին Հայոց։ Ասոր դէմ ելաւ Եուսուֆ Գօզանօղլու, անտոհմիկ մարդ մը, որ Տէվէլու գաւառին ցեղապետին այրիին հետ ամուսնանալով, նախ այնտեղ կը զօրանայ, և վերջէն Լիւանօղլուն ալ հալածելով իշխէ քաղաքին և սահմանացն Սսոյ, և մինչև իսկ Տորոսի լեռնաշղթային այդ մասը յանուն իր անուանէ Գօզանտաղի (ԴԻՒ. Դ. 730)։

« 2049. Երուսաղէմի Աթոռ   |   2051. Ուրիշ Յաթոռներ »
© Gratun.org