Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ե. Շամախեցի

2059. Մանուէլեան Խմբակը

Կոստանդնուպոլսոյ կացութիւնը բաւական հանդարտ կ՚անցնէր Նալեանի պատրիարքութեան ներքև, որ իր վարդապետին Կոլոտի ընթացքին հաւատարիմ հետևող, միջասահման իմն ձև կը գործածէր համերաշխ հաշտութիւն պահելու համար բուն հայադաւան և մեղմ հռոմէադաւան տարրերուն մէջ։ Կոլոտ իր անձնական հեղինակութեամբ կրցած էր զսպուած պահել երկողմանի ծայրայեղները, և այս կերպով առաջն էր բուռն վէճերու և ներհակընդդէմ պայքարներու։ Նալեան թէպէտ հմտութեամբ և կարողութեամբ Կոլոտէ ստորին չէր, և իր երկասիրութիւններով առաւելութիւն ալ ունէր, սակայն Պրոխորոնի շփոթը, և Պրուսա քաշուիլը և Երուսաղէմ երթալը խախտած էին իր դիրքը, և Եաղուպ պաշտպանութեամբ դառնալէն ետքը, իր պաշտօնին եղերական վախճանը (§ 2036), պակսեցուցած էր իրեն ներքին ոյժը, և առիթ կ՚ընծայէր ժողովրդական շշուկներուն, և կաթոլիկութեան հանդէպ թոյլ և զիջողական վարուող մը կը կարծուէր։ Սակայն Նալեանի բռնած թոյլատու և ներողամիտ ընթացքը՝ չէր այլայլած երբեք անոր ներքին հաղորդումները, և եթէ իրեն շուրջը գտնուողներ, և առաջին գիծին մէջ Սարգիս Սարաֆեան եպիսկոպոսը, կաթողիկոսութեան միտումներ կը ցուցնէին, սակայն չէին կրնար իրենց հայադաւան ուղղութիւնը փոխած ըլլալ, քանի որ Նալեանի գործակից էին։ Հակառակ Նալեանի զգուշաւորութեանց շփոթ մը յուզուեցաւ 1761 ամառուան վերջերը։ Գլխաւորն էր Մանուէլ Բալուեցի քահանան, կորաքամակ (ԳԱԼ. 97) և սապատող (ԳԱԼ. 102) կոչուած, կերևի աձև կողմին համար, իրեն ընկեր ունենալով ուրիշ քահանայ մըն ալ՝ Սարգիս Տիպաճեան (ՉԱՄ. Գ. 867), և աշխարհականներէն Յովհաննէս Սափրիչ, Մովսէս Տիվրիկեցի, և Մեծմատեան կոչուած մէկ մը, և այլք ամբոխէն (ԳԱԼ. 97)։ Յովհաննէսի համար ըսուած է թէ բնիկ Ագուլեցի է եղեր, մանկութեան ատեն լատինամիտ կրթութիւն ըստացած, քսանամեայ ըլլալէն ետքը սկսեր տացած, քսանամեայ ըլլալէն ետքը սկսեր է զրպարտել զՀայաստանեայցս սուրբ եկեղեցի, ասոր համար երեք անգամ պատժւեր է ի քիւրէկն, բայց վերջապէս միտքը լուսաւորուէր, և վերահասու եղեր է որ Հայոց եկեղեցին է ճշմարտապէս ուղղափառ և անբիծ։ Ասոր վրայ Լուծիչ տարակուսանաց անունով գիրք մըն ալ շարադրել և տպագրել տուեր է (ԳԱԼ. 303), և Մանուէլ քահանայի միանալով՝ նախանձայոյզ քարոզ ալ դարձեր է։ Այս խումբը նախապէս Սարգիս Սարաֆեանի դէմ կելլէ, առիթ առնելով անոր ինչինչ անզգոյշ խօսքերը թէ Գունտ սիսռան որ բանայր դուռն արքայութեան, կամ թէ՝ Լաւ է ուտել ըզմիս՝ յաւուրս պահոց յամէն տարիս, քան բամբասել զընկեր մարդիս, և տեսնելով ալ թէ յաւուրս աղուհացից ձէթ ի վերայ հեզոյր խահից (ԳԱԼ. 98), ինչ որ կը ցուցնէ թէ աւելի կոկորդի դիւրութիւններն են եղեր կաթոլիկներու հրապուրիչ գրգիռները։ Մէջտեղ կը դնեն նաև Երուսաղէմի նուիրակութեան ժամանակէն դրամ իւրուցած ըլլալուն մասին տարածուած խօսքերը (§ 2001)։ Բայց Նալեան նորէն Սարաֆեանը կը պաշտպանէ Շղթայակիրին տուած ընկալագիրին փաստովը, թէպէտև ինչպէս դամանակին դիտեցինք, գումարի մը ընկալագիրը հանգանակութեան քանակին փաստը չէ։ Իսկ մնացեալ ամբաստանութիւնները Սարաֆեան ինքը կը ցրէ, որ է ըսել բացարձակ հայադաւանութեան յայտարարութիւն կու տայ։ Արդ եթէ սիրտով ալ տուած չէ, գոնէ պաշտօնական ձևակերպութիւնը պահած է, զի առանց այդ զգուշաւորութեան հնար չէր որ նորէն Պալաթի (ԳԱԼ. 103) և Ղալաթիոյ (ԳԱԼ. 104) մէջ քարոզչութիւն ընէր, Մանուէլեան խմբակին հսկողութեան և գրգռման ներքև։

« 2058. Յակոբի Նախընթացը   |   2060. Կաթոլիկական Խնդիրներ »
© Gratun.org