Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ե. Շամախեցի

2061. Այդ Մասին Դիտողութիւն

Նալեանի այդ ընթացքը կը հաստատէ, թէ Հայոց պատրիարքարանը ներողամիտ և թոյլատու ընթացք ունէր լատինամիտներու հանդէպ, քանի որ անոնք իրենց խրոխտ և նենգամիտ ընթացքով չէին զայրացներ ուղղամիտ ժողովուրդը, չէին անարգեր ազգային եկեղեցին, և չէին զեղծանիր օտարատեսուչ ձգտումներով։ Չենք կարծեր որ կաթոլիկութեան պաշտպաններ, Նալեանի այս ընթացքը տեսնելով յանդգնին զայն ալ կաթոլիկացած ըսել, քանի որ անոր գիրքերը մշտաբարբառ կը քարոզեն իր հաստատուն համոզումները։ Այս կըսենք որովհետև ստէպ կը տեսնենք որ առաջնորդի մը մեղմ ընթացքը, և վարդապետի մը չափաւոր խօսքը, կաթոլիկ գրողներու ձեռք իբր հիմ կը ծառայեն զանոնք հռոմէադաւան հռչակելու։ Նոյնպէս եպիսկոպոսի կամ վարդապետին մը նեղութենէ խուսափելու կամ շահ ու նպաստ մը ձեռք ձգելու համար Արևմուտք դիմելը, և հոն տեղական պահանջից համակերպիլը, անոնց գրիչին տակ հռոմէադաւանութիւն ճշմարտութիւնը հաստատող փաստեր կը դառնան։ Բայց ուղիղ տեսութեամբ իրենց դատը աւելի կը տկարացնեն, երբ այդպիսի փծուն և անարժէք փաստերով՝ զայն արդարացնելու կ՚աշխատին։ Կաթոլիկ դիրքերու մէջ ստէպ կը տեսնուին, ասկէ ու անկէ քաղուած փաստին նպատակով՝ արկածախնդիր վարդապետներու և եպիսկոպոսներու անուններով կազմուած ցուցակներ, բայց ասոնք ալ հայադաւանութեան վնաս, և ոչ հռոմէադաւանութեան օգուտ մը կրնան պատճառել։ Այդ պատճառով հետամուտ չենք այդպիսիներու անունները քաղել, քանի որ կարևորութիւն չունին։ Ամէնուն տեղ բաւական ըլլայ Սարգիս Սարաֆեանի կեանքին և գործունէութեան վրայ տուած տեղեկութիւննիս, որ երբ Արևմուտքի հեռապատկերը իր շահագիտութիւնը կը գրգռէ, Իտալիա կ՚անցնի և հռոմէադաւան կ՚ըլլայ իսկ երբ պաշարեալ արծաթոյ սովու, գոյ ոք կը տեսնէ անդ ինքեան ձեռնտու (ԳԱԼ. 53), նորէն Արևելք կը դառնայ և հայադաւան կ՚ըլլայ, մինչև որ այստեղ ալ ակնկալութիւնները նուազելուն՝ նորէն Արևմուտքի ճանբան կը բռնէ։

« 2060. Կաթոլիկական Խնդիրներ   |   2062. Երուսաղէմի Աթոռ »
© Gratun.org