Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յակոբ Ե. Շամախեցի

2062. Երուսաղէմի Աթոռ

Թէոդորոս Երուսաղէմի պատրիարքը, որ 1752-էն աթոռի վրայ կըգտնուէր (§ 2049), հասեալ էր ի խոր ծերութիւն տկարացեալ, և ստիպուած ի մահին, մինչև չկրնայ վարել զպաշտօն իշխանութեան իւրոյ։ Ուստի պարտաւորուեցաւ Յովհաննէս եպիսկոպոսի յանձնել լիազոր փոխանորդութիւնը, մինչև նոր ընտրութիւն (ԱՍՏ. Բ. 97), իսկ իբր յաջորդ յանձնարարեց իր ձեռնասուն Կարապետ Գանձակեցի եպիսկոպոսը, որ նուիրակութեամբ Ատանա կը գտնուէր (ԱՍՏ. Բ. 99)։ Թէոդորոս հոգ տարաւ կոնդակով յայտարարել և վաւերական կոնդակով հաստատել, թէ բոլոր իր ունեցածները, մինչև ցյետին պատմուճան և վերարկու աթոռին սեփականութիւն են, և ինքն անձնական ոչինչ չունի, որով իր մերձաւորներէն ոչ ոք կրնայ իբր ժառանգորդ բան մը պահանջել (ԱՍՏ. Բ. 97)։ Թէոդորոսի այդ զգուշաւորութիւնը օգտակար եղաւ՝ իր ազգականներէն ոմանց պահանջումները ցրելու, որոնք անոր մահուընէն ետքը վանքէն ժառանգութիւն կը պահանջէին, և այդ առիթով հոգ տարուեցաւ արքունի հրովարտակով ալ հաստատել, թէ Երուսաղէմի միաբաններուն ժառանգորդը միաբանութիւնն է, և ոչ իրենց ազգականները (ԱՍՏ. Բ. 100)։ Թէոդորոս ամենայն ինչ կարգադրելէն ետքը խաղաղութեամբ վախճանեցաւ 1761 դեկտեմբերի վերջի օրերը, և թագուեցաւ Ս. Փրկիչ վանքը, որուն համար կանուխէն պետական հրամանն ալ առնուած էր, Տաճիկներու կամայական արգելքներուն տեղի չտալու համար (ԱՍՏ. Բ. 98)։ Երուսաղէմի միաբանութիւնը Թէոդորոսի մահուան գոյժին հետ, Կարապետի հաստատութիւնն ալ խնդրեց Կ. Պոլսոյ պատրիարքարանէն։ Սակայն ազգային մեծամեծներ որ արդէն 1762 յունուարին գոյժն ու առաջարկը ստացած էին (ՊԱՍ. 11), շուտով չհամարձակեցան, և կուզէին պատրիարքութեան կոչել Գրիգոր Պասմաճեան վարդապետը, որ Կ. Պոլիս կը գտնուէր իբր Երուսաղէմի կերպով յանձնառու չեղաւ։ Ինքն իբր հրաժեշտի պատճառներ ցոյց կու տայ, իր անհրաժեշտութենէն զատ, հանգուցելոյն կտակը, միաբանութեան կամքը, և Կարապետին քան զինքն երիցագոյն ըլլալը, թէպէտև երկուքն ալ համշիրակ եղբայր, և միոյ հօր հոգևորի Թէոդորոսի սննդակից զաւակունք էին (ՊԱՍ. 12)։ Չմոռնանք որ Գրիգոր դեռ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւն չունէր, և Պարսկաստանի ներքին յուզումները կը դժուարացնէին անմիջապէս Էջմիածին երթալը։ Վերջապէս ժողովն ու պատրիարքը հաստատեցին Կարապետի ընտրութիւնը և հրովարտակն ալ ստացան, և Կարապետ ալ Կիլիկիոյ նուիրակութիւնը փակելով Երուսաղէմ հասաւ զատկէն ետքը, որ կիյնար 1762 ապրիլ 7-ին, և պաշտօնը ստանձնեց։ Կարապետ գործունեայ նախընթաց մը ունեցած էր։ Բնիկ Գանձակեցի արևելեան գաւառներէն, 18 տարեկան եղած ատեն Թէոդորոսի կը յարի Եւդոկիոյ մէջ, անոր նուիրակութեան միջոցին, և միասին Երուսաղէմ կու գայ 1734-ին, և ուսմանց ու աստիճաններու մէջ յառաջանալէն եիքը, նուիրակ կը ղրկուի Ակն ու Ռումէլի ու Քղի՝ Շղթայակիրի հրամանով։ Նալեան զայն Կ. Պոլսոյ փոխանորդ կը նշանակէ 1750-ին, վեց տարի ետքը Երուսաղէմ կը ղրկուի Թէոդորոսի և միաբաններուն մէջ յուզուած վէճը հանդարտելու։ Նորէն նուիրակութեան կելլէ 1760-ին նա Եւդոկիա, և անկէ Ատանա, ուր կը գտնուէր 1761-ին Թէոդորոսի մահուան միջոցին (ԱՍՏ. Բ. 98)։ Այս հաշուով շուրջ 50 տարեկան եղած կըլլայ պատրիարքութեան աթոռ բարձրացած թուականին։ Իբրև Երուսաղէմի աթոռին պատկանել կարևոր տեղեկութիւն աւելցնենք, որ 1762 մայիս 11-ին Կ. Պոլսոյ մեծ հրդեհին։ Մայր եկեղեցւոյ շուրջի շէնքերը, և անոնց հետ Շղթայակիրին շինած հոգետունն ալ (§ 1996) այրերուն վրայ, որոշուեցաւ որ եկեղեցիին շուրջը մնասցէ բացօթեայս և պարտէզս, ուստի Պասմաճեան փոխանորդն ալ՝ հանդէպ դրանն Սուրբ Աստուածածնի Մայր եկեղեցւոյն, նոր բնակարան մը շինեց Երուսաղէմի միաբաններուն համար 1763-ին (ՊԱՍ. 13), որ է այժմեան Երուսաղէմատունին տեղը։

« 2061. Այդ Մասին Դիտողութիւն   |   2063. Պէյթխաշպօ Եւ Զըմմառ »
© Gratun.org