Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2075. Դիւանական Կարգեր

Սիմէոն կաթողիկոս հազիւ Պայազիտի պանդխտութենէն դարձած, հիմնական կերպով կը ձեռնարկէ Մայրաթոռոյ մէջ կարգ ու սարք հաստատել, և իբր առաջին քայլ ոյժ կու տայ արձանագրութեանց և յիշատակագրութեանց, որոնք կը ծառայեն թէ գործունէութեանց կանոնաւորութիւն տալու, և թէ եղելութեանց նպատակն ու յիշատակը պահպանելու։ Գրութեանց պակասութեան ձախորդ հետևանքը մենք իսկ տեսանք, ամենակարևոր խնդիրներու մասին ստուգապատում յիշատակներ չգտնելով, Այս պարագան նոյն միջոցին ալ զգալի եղած էր, վասնզի ոչ միայն իրենցմէ առաջ յղուած թուղթերուն մասին ո՞ւր և ե՞րբ և ի՞նչ գրուած ըլլալը չէին գիտեր, այլև ոչինչ գիտէին զորքանութենէ զորպիսութենէ և զառ որս գրելոյ կորուսելոց թղթոց, որոնք Մանահնեցիին վրայէն կողոպտուեցան, որպէսզի ըստ այնմ նորեր գրէին (ԴԻՒ. Գ. 10)։ Սիմէոնի այս առթիւ հաստատած արձանագրութիւնները եղան հետևեալները։ Նախ Գաւազանագիրք մը, զոր կանուխէն հաստատած էր Շամախեցին (§ 2067), բայց ընդհատուած ըլլալուն համար Ղուկիանոս Աշտարակեցի դպիրին պաշտօն տրուեցաւ զայն շարունակել։ Առանձինն նուիրակութեանց մասին տեղեկութիւններ հաւաքելու գործը յանձնեց Երեմիա նոտարին, որ նշանակէ իւրաքանչիւր թեմին նուիրակը, անոր արդիւնաւորութիւնը և զանազան խնդիրները։ Յայտնի չենք գտներ թէ նուիրակութեանց կանոնագիր մըն ալ կազմած ըլլայ Սիմէոն, որ այդպիսի կարգապահութեանց նախանձայոյզ էր, գուցէ Եփրեմ Ձորագեղցիի օրով կազմուած Շարակարգեալ ցուցակ պաշտօնի և պատուիրանաց անունով նուիրակաց կանոնագրութիւնը (ԴԻՒ. Գ. 808-824), Երևանեցիէ մնացած սկզբնագիրի մը հետևողութեամբ պատրաստուած ըլլայ։ Ասոնցմէ աւելի կարևոր կրնայ նկատուիլ Յովհաննէս Գեղամացի դպիրին ձեռքով պատրաստուած Յիշատակարանը, որուն մէջ ժամանակի կարգով նշանակուած են ստացուած և գրուած թուղթերը, պատշաճ տեղեկութեանց և բացատրութեանց յաւելուածներով՝ որ և վերջերս լոյս տեսաւ Գիւտ Աղանեան աւագ քահանայի հրատարակուած՝ Դիւան Հայոց պատմութեան հաւաքածոյին կարգին։ Այս յիշատակարանին յարակից է Մեծ տետր կոչուածը, որ յաւուր Յակոբայ Շամախեցւոյ կաթողիկոսին սկսաւ, և որուն մէջ ամբողջապէս կ՚ընդօրինակուէին կարևորագոյն գիրերը։ Առաջին տոմարին աւարտելէն ետքը սկսուած պիտի ըլլայ միւս տետրն (ԴԻՒ. Գ. 36), որ Բոլորագրահամար տետր ալ կոչուած է (ԴԻՒ. Գ. 64)։ Այս վերջիններուն մասին տեղեկութիւն և ծանօթութիւն չունինք։ Յիշուած արձանագրութիւնները սկսած են 1763 սեպտեմբեր վերջերը, Իւչքիլիսէէ դառնալէն ետքը, և շարունակած են մինչև 1776 (ԴԻՒ. Գ. և ԴԻՒ. Ը. ) և մենք ալ պիտի օգտուինք անոնցմէ։

« 2074. Բագրեւանդ Քաշուիլը   |   2076. Ջամբռի Կազմութիւն »
© Gratun.org