Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2079. Հասոյթներու Մասը

Ջմբռի մեծագոյն մասը կը պարունակէ Մայրաթոռի հասոյթներու, կալուածներու, ինչքերու և ապահարկութեանց մասին ընդարձակ տեղեկութիւններ, որոնք և գործին բուն նպատակը կը կազմեն։ Երեք տասաներորդ գլուխին մէջ յառաջ կը բերուին մլքատու գիւղօրայք, որոնցմէ Մայրաթոռը առնու զմուլքըս, այսինքն զտասանորդս, և կը բացատրուին թէ որպէս ստացաւ զնոսա։ Այդ գիւղերն են, 1. Վաղարշապատ, 2. Օշական, 3. Ֆռանկանոց, 4. Մաստարա, 5. Քիրազլու, 6. Մուղնի, 7. Տիպակլու, 8. Քէշիշքեանտ, 9. Նորգեղ, 10. Նորք, 11. Եղուարդ, 12. Եայճի և Ամիրին, 13. Մելիք, 14. Բաթռինջ, 15. Բոխենիս, 16. Էսպանիս, 17. Ղարաղօյունլու, 18. Աշտարակ, 19. Աղաւնատուն, 20. Նորագաւիթ, 21. Բիւրական և 22. Հաճիլար։ Չորեքտասաներորդ գլուխը կը բացատրէ մուզաֆութեան, այսինքն ազատութեան, կամ լաւ ևս ապահարկութեան արտօնութիւնները Յաջորդ գլուխնին մէջ մի առ մի կը ցուցուին անտառք և հողք վարելիք և արօտք անասնոց. ուրիշ գլուխ մըն ալ կը բացատրէ զայգիս, զպարտէզս, զայգետեղս և զայլս այսպիսիս։ Յատուկ գլուխի մը մէջ ալ ամփոփուած են ջուրքն, առուքն և ծովակն։ Նոր գլուխ մըն ալ կը բացատրէ թէ ո՞ր և ո՞ւր են տունքն, խանութքն և ճորտքն և այլ այսպիսիք։ Այդ ամէն տեղեկութիւնները ճոխացած են կարևոր տեղեկութիւններով, և իւրաքանչիւր կէտի վրայ վաւերագիրներն ալ ցուցուած են, մեծ հաւաքածոյին մէջէն էջերը նշանակելով։ Քսաներորդ գլուխէն սկսելով կը ցուցակագրուին պետական իշխանութենէ առնուած ռազամք, կամ պաշտօնագիրներ և հրովարտակներ և հրամանագիրներ, որոնց մասին կը ծանուցանէ թէ յոգւոց հանելով գրեցի, վասնզի այն գիրերէն, զորս կը յուսայի, կ՚ըսէ, գտնել, զբազումս և զբոլորն ոչ գտի։ Այս գրութիւնները կը դասակարգէ, 1. Թագաւորաց Պարսից և բուռն իշխողաց շահապիսեաց, 2. Պարսկական խանից, չիսլամացած, և այլոց այսպիսեաց գործակալաց, 3. Օսմանցւոց թագաւորաց, 4. Օսմանցւոց փաշայից և այլոց իշխողաց, և 5. Ղապալայ և վախուպնամա կոչուած գրութիւններ, որոնք են նուիրատուութեանց պաշտօնագիրներ զանազան լեզուներով։ Վերջին գլուխը նուիրուած է վանօրէից որ յերկրոջս Երեւանու, և այս կարգին կը յիշուին, 1. Գեղարդայ վանք, 2. Հաւուցթառ, 3. Խորվիրապ, 4. Աղջոց վանք, 5. Գետարգել, 6. Կարենու վանք, 7. Մաքենեաց, 8. Խութավանք, 9. Կեչառիս, 10. Հայրեվանք, 11. Շղուանք, 12. Սեւան, 13. Բջնի, 14. Ղրչաղ, 15. Գօշ, 16. Տեղեր, 17. Սաղմոսավանք, 18. Յոհաննավանք, 19. Նիգ, 20. Մողնու, և 21. Անանիա առաքեալ։ Այսչափը բաւական ըլլայ փոքրիշատէ գաղափար մը տուած ըլլալու համար Սիմէոնի նշանաւոր աշխատութեան, որով եթէ մէկ կողմէն իր գործունէութիւնն ու արդիւնաւորութիւնը կը յայտնուի, միւս կողմէն ալ ժամանակին պարագաներուն և Մայրաթոռին կացութեան վրայ գաղափար մը կը կազմուի։

« 2078. Վիճակագրական Մասը   |   2080. Նալեանի Վերջին Օրերը »
© Gratun.org