Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2083. Նալեանի Ուղղութիւնը

Նկատողութեան արժանի կէտ մըն է Նալեանի ուղղութիւնը ժամանակին տիրող խնդիրներուն հանդէպ։ Իսկ օրով մեծ յուզումներ տեղի չունեցան, և կաթոլիկամիտներուն դէմ կարծեցեալ հալածանքներ չեն յիշուիր։ Կոլոտէ ժառանգած խոհական ընթացքը Նալեան չփոխեց, և վայրապար խստութիւններով կացութիւնը չզայրացուց։ Ասոր հետ մէկտեղ թոյլ և զիջողական ուղղութիւն ալ չունեցաւ, այլ մանաւանդ ջանաց անոնց ազդեցութիւնը կոտորել, և անոնց ծաւալողական քարոզութեանց արգասաւորութիւնը խափանել։ Նկատելով որ աւելի ուսումնական ձևով է որ լատինամիտներ կը յաջողին, և դպրոցական նրբութիւններով միտքեր կը պղտորեն, և լատինական գիրքերու հետևողութեամբ կամ թարգմանութեամբ հրատարակութիւններ կը տարածեն, ինքն ալ ջանաց նմանօրինակ զէնքերու ոյժով անոնց դէմ մաքառիլ, և գրեթէ բոլոր իր երկասիրութիւնները հայադաւան վարդապետութիւնը պաշտպանելու կը ձգտին, սուրբ Գիրքէն և սուրբ Հայրերէն վկայութիւններ լուսաբանելով, և լատինական պատճառաբանութեանց անհիմն կամ սխալ ըլլալը մէջտեղ դնելով։ Այս միջոցը շատ աւելի ազդեցութիւն ունեցաւ Լատինամիտ ճիգերը ամլութեան դատապարտելու, զի ազգային ուղղափառ եկեղեցւոյն հաւատարիմ հաւատարցեալներ ձեռուընին փաստեր ունեցան, իրենց եկեղեցին մեղադրողներուն ու պախարակողներուն դիմադրել, և չպարեալ պատճառաբանութիւններէ չգայթակղիլ։ Այդ երեսէն շատ մեծ եղաւ Նալեանի արդիւնքը Հայ եկեղեցւոյ համար, և իրաւամբ արժանի է որ Որոտնեցիէ և Տաթևացիէ ետքը՝ մեր ուղղափառ սուրբ եկեղեցւոյն բազմերախտ վարդապետներուն հետ յիշուի իր անունը։ Նալեան իր այդ ուղղութեամբը զօրացած չքաշուեցաւ մինչև իսկ շուրջը պահել Սարգիս Սարաֆեանի նման երկերես եկեղեցականներ, որոնք երբ արտաքնապէս և կատարելապէս հայադաւան պաշտօնէի գործերը կը կատարէին, ներքնապէս և ծածկապէս մերձաւորութեամբ շահիլ և շահեցնել կը ճգնէին։ Նալեան վախ չունէր այսպիսիներուն մերաձաւորութենէն, ընդհակառակն զանոնք իրեն մօտ պահելով, անոնց գործունէութիւնը կը նուազեցնէր, և արտաքինով իրենց ներքինը ստել կու տար, և ժողովուրդին աչքի անազդեցիկ կը դարձնէր։ Սարգիս Սարաֆեան, որ վերջէն ինքզինքը կատարեալ հռոմէադաւան եղած ցուցնելու պէտքը զգաց, մտերմութեամբ կը յաճախէր Նալեանի մօտ, իբր զի պատրիարքարանի իշխանութեան ներքև Ղալաթիոյ քարոզչութիւն կը վարէր։ Իր գովաբանը կը սիրէ պատմել թէ Նալեանի հիւանդութեանց միջոցին Սարաֆեան զայն հռոմէադաւանութեան յորդորած ըլլայ, որով նա հեռացնէ զանձին վտանգ ի միւս կենի (ԳԱԼ. 106)։ Սակայն այդ պատմութիւնը միայն յետ ժամանակաց Սարաֆեանի ըրած խօսակցութեանց վրայ կը հիմնուի. իսկ ժամանակին անցլերը գրող Պասմաճեան այսպիսի բաներէ տեղեկութիւն չունի, և Պասմաճեանի վկայութիւնն ալ հռոմէադաւաններու համար պէտք չէ կասկածելի ըլլայ։ Մեզի բաւական է որ գովաբանն ալ կը խոստովանի, թէ Նալեան ունչս աւնելով պատասխանէր պատճառելով (ԳԱԼ. 106), զոր երկրորդ գովաբանն ալ կ՚երկրորդէ, թէ Սարգիս տեսաւ, որ Յակոբ չուզէր որ այլևս վրան խօսուի, ու լռեց (ԳԱԼ. 306)։

« 2082. Նալեանի Արդիւնքները   |   2084. Նալեանի Մահը »
© Gratun.org