Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2084. Նալեանի Մահը

Նալեան անգամ մը Իւսկիւտարէ Կ. Պոլիս իջած էր, թերևս մօտալուտ Վարդավառին առթիւ, որ յուլիս 18-ին կը հանդիպէր, սակայն այլ ոչ կարաց վերադառնալ ի սաստկութենէ տկարութեան, և Վարդավառի երկրորդ օրն, յուլիս 19-ին, երեկոյեան դէմ ժամը 11-ին, աւանդեաց զհոգի իւր, Գումքաբուի Երուսաղէմատունին մէջ։ Գերեզմանին վրայ գրուած տապանագիրը, որ կը գտնուի Բանկալթիի գերեզմաննոցին մէջ, յուլիս 20 թուական կը դնէ, թաղման օրը նշանակելով, կամ թէ 19-ին արևու մտնելէն՝ յաջորդ օրը սկսելով։ Գոյժը անմիջապէս տարածուեցաւ, և պատրաստութիւններ եղան մեծահանդէս յուղարկաւորութեան համար, որ կատարուեցաւ Մայրեկեղեցւոյ մէջ երեքշաբթի յուլիս 20-ին, իսկ մարմինը մեծաւ հանդիսիւ և խուռն ամբոխիւ (ՊԱՍ. 18) փոխադրեցին Պէկօղլու թաղին գերեզմանատունը, և հանգուցին Յակոբ Դ. Ջուղայեցի կաթողիկոսի գերեզմանին քովը (§ 1793), ուր կը գտնուի ցարդ, վրան մեծ և փառաւոր գերեզմանաքար մըն ալ դրուած։ Գրիգոր պատրիարք պաշտօնին բերմամբ գլուխ կանգնած էր յուղարկաւորութեան հանդէսին, որուն մասնակցած են Կ. Պոլիս գտնուող 12 եպիսկոպոսները, և վարդապետ պատրիարքը անոնց թողած է եկեղեցական ծիսակատարութիւնները։ Յարութիւն Բասենցի նուիրակ եպիսկոպոսը կատարած է օծումը, և Սարգիս Սարաֆեան եպիսկոպոսն ալ դամբանականը խօսած է Բերայի գերեզմանատան մէջ, ելեալ ի վերայ միոյ բարձրագոյն գերեզմանաքարի։ Այդ դամբանականի պէտքը զգացած է Պասմաճեան, տեսնելով որ բազմութիւն անձանց էր խստագոյն կարի բազում յոյժ, անոր համար հրաւիրած է Սարաֆեանը քարոզ մը խօսիլ, ի նոյն պահն մինդեռ կատարիւր կարգ թաղմանն, գերեզմանին շուրջը համակուտակեալ և համախմբեալ բազմութիւնը անօսրացուցանելոյ և ցրուելոյ և հեռացուցանելոյ աղագաւ (ՍՐԳ. )։ Այդ պարագային մէջ մենք գլխաւորապէս կը դիտենք, ոչ Պասմաճեանի յարմար մտածմունքը, և ոչ ալ Սարաֆեանի քարոզին մէջ յաջողակութիւնը. այլ այն ներբողականները, զորս Սարաֆեան խօսեցաւ։ Նալեանը գովելու համար յառաջ բերաւ անոր մեծամեծ ձիրքերը, բացառիկ արժանիքը, գովանի արդիւնաւորութիւնը, և ողբաց այն կորուստը՝ զոր ժողովուրդը կը կրէր զրկուելով յայնպիսի հոգևոր հօրէ և քաջ հովուէ, յուղղախօս վարդապետէ և նրբամիտ քարոզչէ (ՍՐԳ. )։ Եթէ իր հռոմէադաւան համոզմանց վրայ անկեղծ և հաստատուն մէկ մը եղած ըլլար Սարաֆեան, պիտի չկարենար գովաբան կանգնիլ Նալեանի մը, որ շարունակ հռոմէադաւանութեան դէմ մաքառող և հայադաւանութեան պաշտպան էր կանգնած։ Որ երբեք իր ուղղութիւնը չէր ստած, և որուն հիւանդութեան անկողնին մէջ ալ՝ նոյն Սարաֆեանի, իր խօսքով, ըրած յորդորներն արդիւնք չէին ունեցած, և զորս ունչս առնելով մերժած էր Նալեան։ Հետևաբար եթէ առնէր Սարգիս ի նոյն վայրին՝ ողբերգաբար զգովեստ նորին, ապա իրաւունք չունէր վերջէն Նալեանը մեղադրել, իր կենսագիրին թելադրելով անոր մասին, թէ եդուկ մարդահաճի, որ զսին փառս այս աշխարհի, ի վեր դասէ քան զփառս երկնի, զայն հռչակեալ որպէս բարի (ԳԱԼ. 107)։ Բայց Սարաֆեանի յեղյեղուկ և երկերես և շահագէտ ընթացքը այլևս նոր բացատրութեանց չի կարօտիր։ Սարաֆեանէ ներշնչուած Նուրտինեանի գրիչին տակ՝ Նալեան կը մեղադրուի իբր աթոռոյն գերի հաւան (ԳԱԼ. 107), և կ՚երևի թէ Սարաֆեանի սիրտին ցաւ եղած էր Նալեանի պատրիարքութեան մէջ 23 տարի մնալը, որով իր ակնկալութիւնները չէին իրագործուած, և ի յաւելածոյ սրտի կազմած է՝ Նալեանի իրեն առաջարկելուն և իր մերժելուն մուրացածոյ դարձուածքները (§ 2080

« 2083. Նալեանի Ուղղութիւնը   |   2085. Սիմէոնի Ձգտումները »
© Gratun.org