Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2085. Սիմէոնի Ձգտումները

Գրիգոր պատրիարք իր պաշտօնավարութեան սկիզբը՝ Սիմէոն կաթողիկոսի հետ ընդհարման մէջ գտնուելու պարտաւորուեցաւ։ Սիմէոն կաթողիկոսի համոզումն էր, թէ բոլոր առաջնորդներ պէտք է Մայրաթոռէն անուանուին, և ուղղակի անոր անսան, և թէ Կ. Պոլիս ալ առաջնորդութենէ մը աւելի չէ։ Սիմէոնի կարծիքով, անդր նստող առաջնորդքն միշտ գնալով ի յամբարտաւանութենէ, հեստեցան ի ճանապարհէն ճշմարտութեան, սկսան պետական հրամանով պաշտօն ստանձնել, և առանց Մայրաթոռի անուանման սպասելու պաշտօն վարել, և որովհետև կառավարութիւնը սովոր էր անոնք փաթրիկ անուանել, ուստի ի հասարակութենէ գռեհկաց սովորութիւն եղև պատրիարք կոչել։ Թէ այդ գրութիւնը յառաջելով, Կ. Պոլսոյ պատրիարքները ոչ միայն իրենք ընդվզեցին, այլև ուրիշ վիճակներն ալ, որոնց առաջնորդքն ըստ օրինի ի սրբոյ Էջմիածինէ և ի սմա նստող կաթողիկոսէն կարգէին, հետզհետէ իրենց իշխանութեան ներքև անցուցին, և սկսան իրենք առաջնորդներ անուանել, այնպէս որ վերջիվերջոյ գրեթէ զբոլոր առաջնորդական վիճակսն, որք ընդ տէրութեամբն Օսմանցւոց, արկին ի ներքոյ հրամանագրի Օսմանցւոց, բայց ի յոմանս տեղեաց (ՋԱՄ. 56), որոնք այն ատեն երկուք միայն մնացած էին, Զմիւռնիա և Պաղտատ (ՋԱՄ. 48)։ Սիմէոնի այդ համոզումը, եթէ բացարձակ կերպով և հնաւանդ սովորութեամբ կրնար արդարացի սեպուիլ, սակայն չէր արդարանար պարագաներու փոփոխութեան և Օսմանեան օրէնսգրութեան հոգին ըմբռնելով։ Մահմետական պետութիւնը Կ. Պոլսոյ տիրանալով պարտաւորուած էր քրիստոնէից կացութիւնը ճշդել օրէնքի առջև, և անոնք օրինական կացութիւնը կանոնագրել իսլամական գրութեան հանդէպ։ Այս բանին լուծումը գտած էր, ազգապետական գրութիւնը ստեղծելով, որով իւրաքանչիւր քրիստոնեայ ազգութեան հոգևոր պետը գլուխ և պատասխանատու և կարգադրող կը ճանչցուէր՝ նոյն ազգութեան ներքին և կենցաղական և կրօնական կեանքին, և հնար չէր դուրսէն օտար պետի մը ձեռնհասութիւնը ճանչնալ Օսմանեան հպատակ ազգութեան մը վրայ (§ 1486)։ Կ. Պոլսոյ Հայ պատրիարքութիւնը անհրաժեշտ հետևանք էր այդ օրէնսգրութեան, որ եթէ սկզբէն աւելի ամփոփ էր, Օսմանեան պետութեան ընդարձակութիւնն ալ նուազ ըլլալուն, սակայն գրութիւնը պիտի ընդարձակուէր Օսմանեան տիրապետութեան տարածուելովը (§ 1487)։ Սիմէոն որ երկար ատեն Կ. Պոլիս կեցած էր, պէտք էր այդ անհրաժեշտ կացութիւնը լաւ ուսումնասիրուած ըլլար, և պէտք չէր որ հին ժամանակներու սովորութեան կառչելով՝ ներկային պահանջը անգիտանար. և երբ կը պնդէր թէ Կ. Պոլսոյ առաջնորդը ոչ է պատրիարք, պիտի չյայտարարէր թէ որպէս պատրիարք էին Արտաղու և Տաթևի և Բջնիի և Հաղբատի առաջնորդները (ՋԱՄ. 55)։ Սիմէոնի այդ կարծիքներուն մասին անգամ մըն ալ խօսած ենք Կարապետ Ուլնեցի ընտրութեան առթիւ (§ 1947

« 2084. Նալեանի Մահը   |   2086. Փոխանորդի Խնդիր »
© Gratun.org