Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2086. Փոխանորդի Խնդիր

Սիմէոն միայն ներքին համոզմամբ չգոհացաւ, այլ կաթողիկոսական աթոռ բարձրանալէն, Տաճկահայոց հաւանութիւնը առնելէն (§ 2073), և 1764 փետրուար 12-ին, Օսմանեան կառավարութենէն իրեն համար Նալեանի ստացած հրովարտակն ալ ձեռք անցնելէ ետքը (ԴԻՒ. Գ. 55), ուզեց Կ. Պոլսոյ Պատրիարքութիւնը պարզ առաջնորդութեան վերածել, և կաթողիկոսութիւնը Կ. Պոլսոյ մէջ ուղղակի գործող և ազգութիւնը վարող իշխանութիւն դարձնել։ Այդ նպատակով մտածեց Կ. Պոլսոյ մէջ կաթողիկոսական փոխանորդ մը դնել, նուիրակէն տարբեր, որ երբ նուիրակը լոկ հասոյթներով և նուէրներով զբաղի, փոխանորդը վարչութեան գլուխ կանգնի և պատրիարքին վրայ ալ իշխանութիւն գործածէ։ Այդ մասին իրեն համամիտ և գործադիր գտնուեցաւ Աբրահամ Աստապատեցի եպիսկոպոսը, որ Զմիւռնիոյ առաջնորդական պաշտօնին շրջանը լրացնելով Էջմիածին դառնալու համար Կ. Պոլիս եկած էր, բայց հեռանալ չէր սիրեր, և Էջմիածին փակուիլ չէր յօժարեր։ Պատմիչ մը Աստապատեցիին կը վերագրէ Կ. Պոլսոյ մէջ կաթողիկոսական փոխանորդ հաստատելու գաղափարը (ՉԱՄ. Գ. 872), սակայն մենք գիտնալով Սիմէոնի միտքը, աւելորդ կը տեսնենք դուրսէ թելադրութիւն ենթադրելը, մանաւանդ որ Աստապատեցիին խորհուրդը աւելի ելևմտական գործակալութիւն էր, Երուսաղէմի փոխանորդներուն նման, քան թէ Սիմէոնի խորհած իշխանական ներկայացուցչութիւնը։ Վերջապէս երկուքին միտքերը զիրար կը լրացնէին։ Սիմէոն իր միտքին գործադրութիւնը յապաղեց, նախ որ հազիւ 1764 փետրուարին ստացաւ սուլտանին հրովարտակը, և երկրորդ որ Նալեանի անձը պատկառանք կ՚ազդէր իր վրայ ալ։ Բայց հազիւ թէ իմացաւ անոր մահացու հիւանդութիւնը և գործէ քաշուիլը, պէտք եղած պաշտօնագիրները պատրաստեց և Աբրահամին ղրկեց, և գիրերը հասցէին հասան Նալեանի թաղումէն ետքը (ՉԱՄ. Գ. 874). միայնթէ այդ գիրերուն մասին ակնարկ չենք գտներ Սիմէոնի յիշատակարանին մէջ։ Գրիգոր պատրիարք պէտք զգաց ժողով գումարել, և Աստապատցին հետամուտ եղաւ համամիտներ պատրաստել, և յաջողեցաւ Արևելցիներ կոչուած մեծամեծներուն, այսինքն Պարսկահայ գաւառներէ գաղթած վաճառականներուն մէջ։ Սակայն բնիկ Կ. Պոլսեցիներ և Տաճկահայ ամիրաներ հակառակեցան, պատճառելով թէ այնուհետև երկու գլուխք լինին ի Կոստանդնուպոլիս, և յայտարարելով թէ պատրիարքը բաւական է Մայրաթոռոյ իշխանութիւնը ներկայացնել։ Թէպէտ ժողովը լուծուեցաւ առանց որոշման, բայց փոխանորդութիւնը չընդունողներ, միանգամ և երկիցս և երիցս ստիպեցին Աստապատցին, որ յօժարակամ մեկնի, և թէ իրենք կաթողիկոսին պէտք եղածը կը գրեն։ Երբոր Աստապատցին կընդդիմանար, և Արևելցիներու խումբը շփոթութիւններ կը գրգռէր, միւս խմբակը պատրիարքը ստիպեց Աստապատցին հեռացնել, որ արքունի հրովարտակով Էջմիածին ղրկուեցաւ (ՉԱՄ. Գ. 875)։ Հեռացման թուականը նշանակուած է 1764 սեպտեմբեր 29-ին (ՊԱՍ. 19)։

« 2085. Սիմէոնի Ձգտումները   |   2087. Սիմէոնի Ցաւիլը »
© Gratun.org