Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2087. Սիմէոնի Ցաւիլը

Աստապատցիին հեռացուիլը մեծ նշանակութիւն ունեցաւ Պասմաճեանի անձին և գործունէութեան վրայ. ինքն իսկ զայն բոլոր իր ձախորդութեանց սկզբնապատճառ կը նկատէ, և աւելորդ չսեպուի, եթէ քիչ մը մանրամասնութեանց մտնանք եղելութեանց ներքինը բացատրելու համար։ Պասմաճեան իր յիշատակարանին մէջ Աստապատցիին համար՝ միայն անցողակի կը գրէ, թէ վասն պատճառաց յաքսորս առաքեցաւ ի յաթոռն Էջմիածին իսկ պատճառին բացատրութիւնը կը թողու պատմողօրէն գրեցեալ ողջունագրոյն, միանգամայն յարելով թէ այս պատճառով եղաք ատելի ազգին, կաթողիկոսին և աթոռոյն (ՊԱՍ. 19)։ Իրօք ալ մեծապէս սրտմտեցաւ Սիմէոն, ոչ միայն իր նպատակը մերժւած, այլև իր փոխանորդ նշանակած անձը անարգուած, և պատրիարքական առաջարկով և պետական հրամանով Կ. Պոլսէն հեռացուած տեսնելով։ Ինչչափ ալ մինչև աստիճան մը իր զայրոյթը զսպեց, և ծայրայեղ որոշումներու չձեռնարկեց, բայց երբեք չկրցաւ մոռնալ կրած ձախողուածը ու անարգանքը, ինչ որ Զամբռի մէջ գործածուած բուռն լեզուէն ալ կը յայտնուի (ՋԱՄ. 56)։ Աստապատցիին հեռանալէն ետքը, Կ. Պոլսոյ մեծամեծներ առաջարկեցին որ ոչ թէ կաթողիկոսական փոխանորդ մը, այլ պարզ կալուածոց հսկող կամ միւթէվէլլի մը գտնուի Էջմիածինի կողմէ, և Սիմէոն զիջաւ այդ պաշտօնին մէջ հաստատել Բարսեղ ծերունի վարդապետը (01 ՕՐԱ. 150), սակայն կացութիւնը հիմնապէս չբարւոքեցաւ։ Պասմաճեան վերը ակնարկւած պատմողօրէն ողջանագիր գրութեան մէջ, զոր ուղղած է առ վսեմամիտ ընթերցողս (ՊԱՍ. 98), իրեն անկման հեղինակ կը ցուցնէ ազդեցիկ ամիրա մը, զոր պերճաշուք և բարեբաստիկ իշխանապետ իշխանաց և առաջնորդ ազգին կանուանէ (ՊԱՍ. 103), և անունը չտար։ Բայց յիշատակարանին ուսումնասիրողը կը հաստատէ, թէ մահտեսի Գասպար ամիրա Մուրատեանն է ակնարկուած անձը (ՊԱՍ. 136)։ Պասմաճեան բողոքելով կը յայտարարէ զինչ կայր ի մէջ իմ և ի մէջ Աբրահամ վարդապետին. և կը յաւելու թէ ամիրան զինք առնելով գործիք յագուրդ տուաւ իւրոյ քինախնդիր լինելոյն, որով կիմանայ Աստապատցիին գործունէութիւնը Ահագինը տապալելու մասին (§ 2056)։ Վասնզի Սահակ Կ. Պոլսոյ ամիարներուն պաշտպանածն էր եղած (§ 2042), որոնք կարծես թէ տակաւին չէին ներած Երևանեցիին և Աստապատցիին՝ Ահագինը հրաժարեցնելու համար ըրած ջանքերնին (ՊԱՍ. 108) և Աստապատցին մերժելով երկուքէն միանգամայն վրէժ լուծել կը խորհէին։ Պասմաճեան մանրամասնելով ամիրային աքսորի գործին մէջ ունեցած դերը պատմէ, թէ գիշեր մը ժամը 3-ին իրեն մօտ եկած է առ ի սրբագրել աքսորման համար զգրեցեալ զարզն. թէ նա ինքն խորհուրդ տուած է հրովարտակը ըստանալէն ետքը Աստապատցին ճաշի հրաւիրել Իւսկիւտար, և աքսորին վերակացու չավուշն ալ հոն բերելով, ձեռքը յանձնել (ՊԱՍ. 107)։ Կերցուր և խմցուր ըսած է ամիրան, և զկնի տուր ի ձեռն տանողին, (ՊԱՍ. 108)։ Պասմաճեան ալ միամտաբար գործադրած է իրեն տրուած հրահանգը, և կաշխատի այս կերպով պատասխանատւութիւնը իրմէ հեռացնել։

« 2086. Փոխանորդի Խնդիր   |   2088. Սիմէոն և Գրիգոր »
© Gratun.org