Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2090. Սիմէոնի Շինութիւնները

Պահ մը Պասմաճեան պատրիարքը իրեն ալեկոծեալ և դժուարին կացութեան մէջ թողլով անցնինք Սիմէոնի գործունէութիւնն ու արդիւնաւորութիւնը բացատրել։ Այն որ նոյն իսկ Ջամբռին մէջ աւելցուցած է Սիմէոնի գովեստը՝ համարձակ կը վկայէ և կը հաստատէ, թէ անոր օրով Մայրաթոռն էր լի ամենայնիւք հոգևորօք և մարմնաւորօք, ներքսականօք և արտաքսականօք, բեռնակրօք և լծկանօք, և կթելի անասնօք, բազմապատիկ քան զառաջինն, և միաբանքն հանգիստ և ապահով յամենայնի (ՋԱՄ. 34), և ոչ ոք ի Տաճկաց կը յանդգնէր միաբանները հայհոյել և գանել, և տանել յԵրեւան, բանտել և տուգանել (ՋԱՄ. 36)։ Այս ըսելէն կ՚անցնի անոր կաթողիկոսութեան օրով կատարուած շինութիւնները թուել, որոնց մէջէն գլխաւորները հարկ կը համարինք մենք ալ յիշել։ Էջմիածինի վանքը և իրեն յարակից շէնքերը պարսպապատ չըլլալուն համար, շատ գողութիւններ կը հանդիպին եղեր, և մանաւանդ ամառները, երբ կաթողիկոսը Երեւան կը պատսպարուի եղեր։ Սիմէոն թէ վանքը և թէ զամենայն անասնատունս՝ պարսպով կը շրջապատէ ամուր և հաստատուն բրգօք և դիտանոցօք։ Վանքին վրայ կ՚աւելցնէ ամրան սեղանատունը տաշեալ քարիւ, մոմատունը, դպրատուները ձմռան և ամռան յատուկ, վեհարանի հարաւակողմը զգեղեցիկ դարպաս մի երկատակօք, որ Ղազարապատէ վեհարանը զննելու անպատեհութիւնն ալ խափանեց։ Քանքանի ջուրին ճամբաները աւելցնելով ջուրը կը շատցնէ, և եկեղեցին ու խուցերը խոնաւութենէ կ՚ազատէ։ Մայր տաճարին տանիքն ալ կը նորոգէ տաշեալ քարիւք, Քերվանսարայ կոչուած շէնքը կանոնաւոր շուկայի կը վերածէ, և վանքէն կը հեռացնէ։ Նոյնիսկ Էջմիածին կամ Վաղարշապատ գիւղն ալ, որ կից և անմիջոց վայրօք և խառնիխուռն շինուածով շրջափակեալ էր վանքը, տուները քակելով հեռացոյց ի պարսպէն, և նոր տուներ և գիւղի եկեղեցին շինեց իւրով արդեամբն (ՋԱՄ. 34-36)։ Աթոռին կալուած գիւղերուն պաշտպանութեան և հասութաբերութեան ալ մտադրութիւն դարձուց։ Օշականը ազատեց Մուղանլու կոչուած Տաճիկներէն որ 20 տարիէ ի վեր բռնի հոն նստած էին. Աշտարակն ու Եղուարդը ու Աղաւնատունն ալ ազատեց, որոնք Ջալալբէգեանի օրէն Տաճիկներու ձեռք անցած էին. նոյնպէս Մուղնին ու Ֆրանկանոցը Քիւլթէփէի հետ փոխանակեց։ Խորվիրապի հողերն ալ ազատեց Բայատ կոչուած Տաճիկներու ոտնձգութենէն։ Քիւլթէփէի մօտ Այրըմլու բլուրին, և Ղօռուզ գիւղի մօտ Իճխըլի կոչուած տեղւոյն վրայ նոր Տաճիկ գիւղեր հաստատուիլը արգելեց (ՋԱՄ. 37-38)։ Այս յաջողութիւնները կը կատարէր Սիմէոն զօրութեամբ հին կալուածագիրերու, զորս իր պրպտումներուն առթիւ կը գտնէր (§ 2076), և որոնց ոյժ կու տար Հիւսէյին-Ալի խան իր իշխանութեամբ, որ քանիցս կաթողիկոսին միջնորդութեամբ դժուարին կացութենէ ազատուած էր։

« 2089. Ձեռնադրութեան Խնդիր   |   2091. Քաղաքական Ազդեցութիւն »
© Gratun.org