Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2091. Քաղաքական Ազդեցութիւն

Պարսկաստանի շփոթ կացութիւնը քանիցս յիշեցինք, որով իւրաքանչիւր նահանգի կուսակալութիւն կամ խանութիւն՝ անունով միայն Պարսիկ թագաւորութեան կը պատկանէր, իսկ իրօք աղիկամի պետութիւն մըն էր, իւրաքանչիւր իրեն յատուկ յարաբերութիւններով։ Երեւանի խան Հիւսէյին-Ալին ալ անոնցմէ մէկն էր, որ իրեն դրացի ունէր Վրաց թագաւորութիւնը, և չկրնալով անոր դիմադրել, որոշ ընծայի կամ լաւ ևս հարկի վճարման պայմանով, անոր թշնամութենէն զերծ կը մնար։ Բայց իսլամ իշխանին ծանր կու գար քրիստոէին ձեռքին տակ նկուն մնալ, և ստէպ վտարանջելու փորձեր կ՚ընէր։ Յարմար առիթ կարծելով 1764-ին շփոթութիւնները, Ղազախ գաւառի վրայ յարձակեր և շատ վնասներ հասուցեր էր բնակիչներուն։ Իսկոյն Հեռակլ թագաւոր Վրաց բանակը քալեցուց, Էջմիածինի մօտեցաւ, Սամաղար գիւղը կանգ առաւ, և անկէ Էջմիածին այցելեց, և Սիմէոնէ պատուասիրուեցաւ։ Հիւսէյին-Ալի նեղը մտած, դեսպաններ և ընծաներ փութացուց Էջմիածին, Սիմէոնի միջնորդութիւնը հայցելով։ Հերակլ այնտեղ յուզեց ընդունիլ դեսպանները. բայց տեղի տուաւ միջնորդին, և յայտարարեց՝ Երեւանեցիք թող նուէր լինին Էջմիածնին (ԴԻՒ. Գ. ճձա. ), և Սիմէոն հանդիսապէս իր շնորհակալութիւնը վկայեց։ Բայց դարձեալ ստիպուեցաւ Հերակլի և Երեւանի մէջ բանագնաց պարտիլ, որպէսզի խանը համոզէ Հերակլի պայմանները ընդունելու, և Հերակլը համոզէ որ դրամական պահանջը շնորհէ, և այսպէս երկիրը աւերածէ և խանը տագնապէ ազատեց։ Սիմէոն առանձին միջնորդութիւն ալ ըրաւ, Հիւսէյին-Ալիի աները՝ Սիւլէյման Քիւրդ պէյն ալ Հերակլի հետ հաշտեցնելու։ Սիւլէյման ալ իր կողմէն օգտակար եղաւ Սիմէոնի, երբոր Հիւսէյին-Ալի Էջմիածինի հարկահանութիւնը Սիմէոնի վրայ դարձնելէն ետքը, վանքի մը տարեկանը կանխիկ կը պահանջէր, և այս պատճառով Սիմէոնի հետ խռովեր էր, զայն տեսնել չուզելու չափ։ Սիւլէյման իր փեսային ընթացքը պախարակեց, և Հիւսէյին- Ալի Սիմէոնի երախտիքը յիշելով, իր պաշտպանութիւնը ընդարձակեց (ԴԻՒ. Գ. ճձ-ճձգ)։ Բայց այս ընելով ինքն աւելի օգտուեցաւ, զի 1769-ին նորէն Հերակլի և Հիւսէյին-Ալիի միջև գրգռութիւններ նորոգուեցան, և կրկին այդ վերջինը Սիմէոնի միջնորդութենէնօգտուեցաւ, և խաղաղ ժամանակամիջոց մը անցուց մինչև 1779, երբ երրորդ անգամ մըն ալ Հերակլ գինու զօրութեամբ Հիւսէյին-Ալին ընկճելու ստիպուեցաւ։ Սիմէոն այդ յաջողութիւններովը քաղաքական աշխարհի մէջ ալ համբաւ և գիրք էր կազմած, և ուրիշ կողմերէ ալ իր միջնորդութիւնը փնտռուած էր՝ դժուարին կացութենէ դուրս ելլելու համար։ Իմէրէթի Սողոմոն թագաւորը, որ Բաչաչխեաց կամ Բացգըլուխներու թագաւոր ալ կը կոչուի, Իմէրէթցիներուն գլխանոց չգործածելուն պատճառով, հրաման էր հանած, որ այլևս իր հպատակները իրենց տղաքներն ու աղջիկները Օսմանցոց չվաճառեն, հինաւուրց չար սովորութեան համեմատ։ Ասկից գրգռուած Կարնոյ Ապտիւրրահման փաշան Պատերազմի ելաւ Իմէրէթցոց դէմ, որոնք Օսմանցի բանակը քիչ քիչ նեղելով թողուցին որ մինչև իրենց երկրին խորը մանէ, և Ռիօնի կամուրջն ալ անցնի, ուսկից ետքը կամուրջը փլցնելով օսմանցիները կոտորեցին, և հազիւ հրամանատարը ժամանակին լուր առնելով կրցաւ ինքզինքը ազատել։ Օսմանցոց բանակէն անյայտացած էին նաև Պայազիտի փաշային որդին Ապտի պէյը և եղբօրորդին Մուսթաֆա պէյը, և կուսակալը իբր Սիմէոնի նախածանօթ (§ 2074), անոր միջնորդութեանը դիմեց կոսուածները գտնելու և ազատելու համար։ Սիմէոն յաջողութեամբ կատարեց անոր խնդրանքը, Վրաց Հերակլ և Իմէրէթի Սողոմոն թագաւորներուն առջև ունեցած ազդեցութեամբը (ԴԻՒ. Գ. 76-82)։ Բագրևանդի առաջնորդ Զաքարիա վարդապետն էր կուսակալին և կաթողիկոսին մէջտեղ երթևեկողը, որ և աւելի զօրացաւ իր դիրքին մէջ, և Սիմէոնի 1764 մարտ 29-ին պաշտօնագրով իր պաշտօնին գլուխը վերադարձաւ (ԴԻՒ. Գ. 82)։

« 2090. Սիմէոնի Շինութիւնները   |   2092. Աղուանից Աթոռը »
© Gratun.org