Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2094. Ռուսիոյ Հետ

Բայց այդչափով չգոհացաւ Սիմէոն, լաւ և պատճառաբանուած գիր մը պատրաստեց կայսրուհւոյն և գահաժառանգ Պօղոսի ուղղուած 1766 օգոստոս 1 թուականով (ԴԻՒ. Գ. ճիե) և հոգևորական ընծաներ ալ պատրաստեց, զմասն ինչ ի նշխարաց սրբոյ Կարապետին, սրբոյն Հռիփսիմեայ, սրբոյն Գէորգայ, և ի Նոյեան սրբոյ տապանէն, զորս զետեղեց ի քառանկիւնի արկեղ իրիք արծաթեայ։ Բազմաթիւ յանձնարարականներ ալ գրեց ռուսաստան գտնւող ազգայիններուն, որպէսզի կաթողիկոսական նուիրակին պատշաճ պատիւներ ընծայեն, և կառավարութեան մօտ անոր մուտքն ու յաջողութիւնը դիւրացնեն։ Այդ գիրերուն առաջինները ուղղուած էին Աստրախանի գլխաւորներուն, որոնք արդէն դէպ Էջմիածին մերձաւորութիւն սկսած էին ցուցնել. Աղուանից աթոռին ազդեցութեան կոտրուելուն վրայ։ Յիշատակութեան արժանի է Մովսէս Աստապատեցիին եղած յանձնարարութիւնը, որ առաջին անգամ թթենիի սերմը և շերամի որդը Ռուսաստան տարած, կայսերական գնահատման արժանացած, նախարարներին համապատիւ փառք ստացած էր (ԴԻՒ. Գ. ճիզ. ), և իր խօսքը ընդունելի էր Ռուսաց արքունիքին մէջ։ Յատուկ կոնդակով իրմէ խնդրեց Սիմէոն, օժանդակ լինել իւր ուղարկած պատգամաւոր Դաւիթ վարդապետին։ Արդէն Աստրախանի աթոռին կացութիւնը Մովսէսի ալ հաճելի չէր (ԴԻՒ. Գ. ճիէ)։ Ռուսաց արքունիքին առջև մեծ յարգ ունէր, Յարութիւն, կամ աւելի ուղիղ Յովհաննէս Ջուղայեցի քահանան ալ (ԴԻՒ. Գ. 499), թէպէտ չենք գիտեր թէ ինչ էր իր արժանիքը։ Առևտրական ազդեցիկ դնրք ունէին Պետրբուրգի և Մոսկուայի մէջ՝ Եղիազար, Ղուկաս, Ներսէս և Յովհաննէս աղաներ, ինչպէս նաև Բարթողիմէոս և Շամախեցի Սարգիս առևտրականները. Սիմէոն ասոնց իւրաքանչիւրին զատ զատ յանձնարարականներ կը գրէր։ Չէր մոռնար նոյն իսկ Աստրախանի Ռուս մետրապոլիտ՝ Մէֆոդի կամ Մէթոտիոսի ալ գրել (ԴԻՒ. Գ. 499), մէկ խօսքով ամէն հնարաւոր միջոց կը գործածէր, որպէսզի Ռուսիոյ վիճակը, որ 17 (ԴԻՒ. Գ. 498) և ոչ 20 (ՋԱՄ. 39) տարիներէ ի վեր ելած էր Մայրաթոռի իրաւասութենէն, նորէն իր նախկին դիրքին վերածուի։ Սիմէոնի ջանքերը յաջողութեամբ պսակուեցան, և Ռուսիոյ Եկատերինէ Բ. կայսերուհւոյն առջև ընդունելութիւն գտաւ կաթողիկոսին առաջարկը։ Պատմական պարագաներուն մտադրութիւն դարձնելով՝ պէտք է համոզուինք, թէ արդէն Սիմէոնի առաջարկը Ռուսական քաղաքականութեան առջև ընդունելի ըլլալու սահմանուած էր։ Վասնզի Հայաստանի կեդրոնը գտնուող, և ընդհանուր Հայութեան գլուխ ճանչցուած Էջմիածինի աթոռին բարեկամութիւնը՝ շատ աւելի օգտակար պիտի ըլլար Ռուսական ազդեցութեան և տիրապետութեան ընդարձակուելուն, քան թէ ամփոփ երկրի մը մէջ գտնուող, անձուկ վիճակի վրայ իշխող, և Հայութեան վրայ ազդեցութիւն չունեցող Աղուանից աթոռը։ Սիմէոնի թուղթին պատճէնը չունինք առջևնիս, որ տեսնենք թէ Սիմէոն ալ շօշափած է՝ արդեօք այդ կէտերը։ Եկատերինէ կայսերուհին ինչինչ թանկագին ընծաներէ զատ, 1768 յուլիս 30 թուականով (ԴԻՒ. Գ. ճլ) հրովարտակ մըն ալ տուաւ, որուն մէջ մեծ կարևորութիւն կու տայ Հայոց կաթողիկոսին։ Անոր մէջ կը հրամայուի, որ բոլոր Ռուսիոյ մէջ գտնուող Հայ ժողովուրդը ամենապատուելի Սիմէոն պատրիարքին և նորա պատրիարքական աթոռին յաջորդներին՝ իրաւասութեան ներքոյ ճանչցուի, նա կարենայ պաշտել իւր դաւանութիւնը իւր հոգևորական կանոններով և եկեղեցական կարգերոգ, և առանց Էջմիածինի պատրիարքական աթոռին գրաւորվկայութեան, որևէ Հայ հոգևորական պաշտօնեայ չընդունուի Ռուսական տէրութեան մէջ։

« 2093. Ռուսիոյ Վիճակ   |   2095. Ռուսիա Պաշտպան »
© Gratun.org