Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2096. Կայսերական Մաղթանք

Սիմէոնի հաստատած այդ կարգը, մինչև այսօր պահուած և գործածուած ըլլալով Մայրաթոռին մէջ, աւելորդ չենք սեպեր, վերլուծութիւնը տալ նոյն կարգին՝ որ Ռուսական բառով Մոլէպին կը կոչուի։ Կարգը բաղկացած է ոչ թէ արդէն ծանօթ և գործածական հայկական աղօթքներով և երգերով, այլ Սիմէոն ինքնին Ամենահզօր Աստուած սկսուածով երեք տուն շարական մը շինած է, և Օրհնեալ ես Հայր ամենակալ աղօթք մըն ալ յօրինած, Եւ արդ մեք հանգիստով։ Անոնց վրայ աւելցուցած է Ի Սողոմոնէ 7 տուն, Առակէ, Եսայիէ, Պետրոսէ և Պօղոսէ, և Մատթէոսի աւետարանէն ընթերցուածներ, և անդաստանի ձևով տեառնագրութեան ու Պահպանեա ու Հայր մեր։ Առաջին տպագրութիւնը 1771-ին կատարուած է իր օրով, չորրորդը 1859-ին Մատթէոս Ա. ի օրով, և վերջին մըն ալ տեսած ենք 1877-ին Գէորգ Դ. ի օրով։ Առաջինները ամենայն ճշդութեամբ իրարու նման են եղած, սակայն վերջինին խորագիրները յապաւուած են, և գլխաւորապէս զեղչուած են աղօթքին ատեն գլխաբաց և ի վերայ ծնգաց, և ոչ նստեալ ի վերայ ոտից բառերը։ Սակայն յապաւումը կառավարական դիտողութեան առարկայ եղած ըլլալով, նորէն հին ձևը գործադրութեան մտած է, ինչպէս մինչև այսօր ալ կը պահուի։ Թագաւորաց համար աղօթքը Հայ պաշտամանց մէջ ընդունուած էր, և շատ կտորներ ունինք այդ իմաստով, որոնցմէ կրնար օգտուիլ Սիմէոն, առանց իրմէ յօրինուած կտորներ մուծանելու, որոնց մէջ կը պակսին Հայ եկեղեցւոյ ծիսական աղօթքներուն և երգերուն յատուկ եղող լեզուի օծութիւնը և ոճի վեհութիւնը։ Հնար էր չափազանցուած ըսել Սիմէոնի կազմած ձևերը, և Հայոց եկեղեցւոյն ծէսին հակառակ լսել՝ եկեղեցւոյ մէջ վեղարը վար առնելու, կամ ծնրագիր աղօթելու կերպերը, և նոր յօրինուած աղօթքներուն և երգերուն մէջ ալ՝ արտաքին գովաբանութեանց նմանող բացատրութիւնները։ Բայց պէտք է դիտել Սիմէոնի և ժամանակակիցներուն հոգեբանական բորբոքումը, և գաղափարներու յանկարծական յուզումը, երբ շնորհիւ Ռուսական հովանաւորութեան զսպուած տեսան Պարսկական տիրապետութեան հարստահարութիւնները, և ինքզինքնին ապահովութեան ներքև առնուած դռան քմահաճ բռնութեանց դէմ։ Գալով Ռուսական յարաբերութեանց և հովանաւորութեանց խնդիրներուն, ստոյգ է որ նոյնիսկ Հայերու կամակցութեամբ և գործակցութեամբ, պաշտպանութիւնը հետզհետէ տիրապետութեան փոխուեցաւ, և տիրապետութիւնն ալ աստիճանաբար սեղմումներու առաջնորդեց։ Սակայն եղելութիւնը իր ամբողջութեան մէջ նկատի առնելով, պէտք է ընդունիլ, թէ լարաբաժին Հայաստանին զանազան մասերուն մէջ, լեոեգոյն կացութիւնը ռուսական տիրապետութիւնը իրականացուց, և դիտողութեան ենթակայ եղող կէտերն ալ՝ աստիճանաբար դարմանուելու ակնկալութիւնը կ՚աճեցնեն, քանի որ ազատութեան և հաւասարութեան հիմնական սկզբունքները՝ պաշտօնական և գործնական շրջանակին մէջ մտած են։ Այնպէս որ այսօր ոչ մի փաստ կամ առիթ չենք գտներ Սիմէոնի առած նշանաւոր քայլը մեղադրելու կամ քննադատելու։

« 2095. Ռուսիա Պաշտպան   |   2097. Ախլցխայի Խնդիրը »
© Gratun.org