Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2101. Լուսաւորչաց Տօներ

Սիմէոն միևնոյն նախանձայուզութենէ ազդուած, և միանգամայն ծխական սովորութեանց մէջ ալ պէտք կարծած բարեկարգութիւնները մուծանելու փափաքով, տօնական կարգադրութեանց ալ ձեռնարկեց, մէկ կողմէն հաստատուն կանոնները, և միւս կողմէն պատշաճ փոփոխութիւնները մտցնելու միտքով։ Թէպէտ կանուխէն ալ ինքը այդպիսի դիտումներ ունէր, սակայն գործադրութեան շարժառիթը և քաջալեր տուաւ Կ. Պոլսոյ պատրիարք Պասմաճեանը, ժողովուրդի անունով գրուած մէկ գիրով, որուն մէջ խնդիր և աղերս կը մատուցանէր, կարգել զտօն Գիւտի նշխարաց սրբոյն Գրիգորի մերոյ Լուսաւորչին՝ կիւրակէ։ Կ. Պոլսոյ մէջ այդ փափաքին շարժուելուն ուրիշ առիթ չենք գտներ, բայց եթէ այսպիսի սովորութեան հռոմէադաւաններուն կողմէ սկսուած լինելը, ինչպէս կրնայ քաղուիլ Վենետիկ օրացոյցներէն։ Հայոց եկեղեցիին ծիսական կարգերը զննելով կը տեսնուի, որ անոր հնաւանդ կանոնները կիրակէներէն դուրս հրամայեալ տօն կամ կիրակէ պահելու օրէնք ունեցած չեն, մանաւանդ սրբոց տօներու համար։ Նոյնիսկ Աստուածայայտնութեան և Համբարձման տօներուն ալ Կիրակէին փոխադրուիլը, հեշտ կերպով կը քաղուի կրօնական և ծիսական պատճէներէն, ինչպէս ցարդ կ՚ընենք Պայածառակերպութեան ու Վերափոխման ու Խաչվերացի տօներուն համար։ Այդ կէտին պարզաբանութիւնը մեզ զարտուղութեանց կրնայ տանիլ, ուստի բաւական ըլլայ գիտնալ, որ Լուսաւորչի շաբաթ օրը կիւրակէ պահելու սովորութիւնը մինչև 1766 չկայ եղեր։ Շաբթուան մէջ կիւրակէներ յունական և լատինական սովորութիւն են, և լատինամիտ Հայեր ալ՝ լատինական նմանողութեամբ և Հայ եկեղեցին իբր հռոմէադաւան ցուցնելու կանխամտածութեամբ, Գիւտնշխարացի օրը կիւրակէ պահելու սովորութիւնը մտածած կըլլան։ Կ. Պոլսոյ Հայ ժողովուրդն ալ անոնցմէ վար չմնալու դիտմամբ նոյնն ընելու համար կաթողիկոսին դիմելու որոշումը կու տայ։ Սիմէոնի միտքն ալ այդ մասին նախապատրաստուած պէտք է ընդունինք, որ ոչ միայն արդարև յոյժ օրինաւոր խնդիր կը գտնէ առաջարկը, այլև արժանի առաւել քան զխնդրեցեալն կատարել (ԴԻՒ. Գ. 426)։ Ուստի իսկոյն ի յոյս ցնծացեալ, զթուղթ գրեաց ընդհանրապէս առ ամենայն ազգս Հայոց, ոչ միայն Լուսաւորչին տօնը մէկ օրով, այլ Հայոց լուսաւորութեան յիշատակը փառաւորել ի տարւոյն հինգ աւուրք, որոնք են Լուսաւորչի Մուան ի վիրապը՝ մեծ պահոց հինգերորդ շաբաթ օրը, Ելն ի վիրապէն՝ Հոգեգալստեան առաջին շաբաթ երրորդ շաբաթ օրը, Թադէոսի և Սանդխտոյ տօնը Վարդավառի առաջին շաբաթ օրը, և Առաջին լուսաւորչաց Թադէոսի և Բարթողիմէոսի տօնը (ԴԻւ. Գ. 427)։ Այդ ընդհանրականը գրուած պիտի ըլլայ 1766 ապրիլէ առաջ, վասնզի անկէ ետքը կը յիշուին Կոստանդնուպոլիս հասած թուղթերը յաւուր հրաշափառ Յարութեան Տեռան ի սուրբ զատկին (ԴԻՒ. Գ. 428), որ այն տարին ապրիլ 23-ին կը հանդիպէր։

« 2100. Յովնան Ամդեցի   |   2102. Առաջին Լուսաւորիչք »
© Gratun.org