Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2102. Առաջին Լուսաւորիչք

Վերոյիշեալ հինգ տօներէն վերջինը, հիմակուան պէս՝ Առաջին լուսաւորչացն մերոց Թադէոսի և Բարթողիմէոսի բացատրութեամբ հին տօնացոյցին մէջ չէր գտնուեր (ՏՕՆ. 266). այլ միայն՝ Առաքելոցն Բարթողիմէոսի և Յուդայի տօն մը կար Յիսնակաց երրորդ երեքշաբթի օրը՝ Ս. Յակոբայ շաբաթապահքին մէջ։ Սիմէոն առաջնորդուելով այն միտքէն, թէ Հայոց լուսաւորիչ Թադէոսը՝ Յուդա-Թադէոս առաքեալն է (§ 7), Յուդա անունը Թադէոսի կը փոխէ։ Միանգամայն կը մտածէ թէ վայել չէ նշանաւոր տօն մը պահոց օրը թողուլ, և թէ յարմարագոյն է մեծ սուրբերուն նման ի շաբաթու տօնել նոցին, ուստի կը հրամայէ որ Բարթողիմէոսի և Թադէոսի տօնը փոխադրուի՝ Յիսնակաց երկրորդում շաբաթու շաբաթի աւուրն (ԴԻՒ. Գ. 427), զոր այժմ Յիսնակի առաջին շաբաթ կը հաշուենք (ՏՕՆ. 266), և այն օր տօնուող Անդրէաս առաքեալը միացուի Փիլիպպոս առաքեալին հետ Խաչի իններորդ շաբաթ օրը (ՏՕՆ. 257)։ Իսկ բաց մնացած՝ Յիսնակաց երրորդ երեքշաբթի օրուան բերուի, Կուռնելիոս ու Շմաւոնի ու Պօղիկարպոսի տօնը (ՏՕՆ. 271) որ առաջ Աստուածայայտունթենէ ետքը Ապայից կարգը կը մնար։ Այս առթիւ հարկաւ մտածած կ՚ըլլայ, որ Մուտն ի վիրապի տօնն ալ յարմար չէր Մեծպահքին մէջ թողուլ, բայց շատ ծանօթ և ընդհանրացեալ ալ ըլլալուն չի համարձակիր տեղափոխել, այլ կը գոհանայ հրամայելով, որ միայն բացցեն զայն սեղանն՝ յորում յայնմ աւուր զպատարագ իցեն մատուցանելոց, և յերեկոյի ուրբաթին մեծահանդիսիւ զնախատօնակ արարեալ, յառաւօտու շաբաթուն ի տես ժողովրեան մատուսցեն զպատարագն (ԴԻՒ. Գ. 427)։ Այդ կարգադրութիւնները Սիմէոնի նախափորձերը եղան տօնացոյցի մէջ փոփոխութիւններ մուծանելու, որոնք քիչ ետքը պաշտօնական և վերջնական կերպարան ստացան տօնացոյցի ամբողջական տպագրութենէն ետքը։ Չենք կրնար որոշակի ցուցնել թէ ինչչա՞փ և ո՞ր տեղեր գործադրութեան մտաւ Սիմէոնի օրինադրած նորութիւնը, այն է տարեկան հինգ օր կիրակէանալ Հայոց լուսաւորութեան պատուոյն։ Ինչ որ մենք գիտենք այն է, թէ Կ. Պոլսոյ մայրաքաղաքը որ նախաձեռնութիւնն առած էր տարեկան օր մը միայն կիրակէանալու, իր առաջարկին վրայ մնաց, Գիւտնշխարացը պահեց, իսկ միւս չորս օրերը չպահեց։ Այս կէտը կը հաստատուի Կ. Պոլիս հրատարակուած օրացոյցներով, որոնց մէջ առաջին անգամ 1870-ին երևցան տօնական խաչանիշները Ելն-ի-վիրապէն և Առաջին-Լուսաւորչաց օրերը, որոնցմէ առաջինը խափանուեցաւ 1787-էն ետքը, և Գիւտնշխարացին վրայ միայն Առաջին-Լուսաւորչաց տօնը աւելցած մնաց։ Իսկ օրերու փոփոխութիւնները կրցան գործադրուիլ նոր տօնացոյցի տպագրութենէն ետքը, այն ալ ոչ առանց խնդիրներու, ինչպէս պիտի տեսնանք։ Սիմէոնի սոյն ձեռնարկին վրայ դիտողութիւննիս կը պահենք ամբողջարար ընել՝ տօնացոյցի տպագրութիւնը պատմելնէս ետքը։

« 2101. Լուսաւորչաց Տօներ   |   2103. Եպիսկոպոսաց Կանոններ »
© Gratun.org