Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2103. Եպիսկոպոսաց Կանոններ

Սիմէոնի բարեկարգական ձեռնարկներուն կարգին պիտի յիշենք նաև առաջնորդութեանց մասին դարձուցած մտադրութիւնը։ Ցաւով նկատած էր աչալուրջ հայրապետը որ առաջնորդներէն քանիներ, ոչխարազգեստ կեղծաւորական ձևով Էջմիածինէ աստիճան և պաշտօն ստանալէն ետքը, դարձուցեալ զերեսս տարամեկնեցան և օտարացան անկէ, ոմանք յայտնի ըմբոստութեան սկսան՝ ինչպէս Կարսի Աբրահամ եպիսկոպոսը, ուրիշներ դաւանութենէ հեռացան, ինչպէս Ախլցխայի Գէորգը (§ 2097), ուստի պէտք տեսաւ իբր նախազգուշական միջոց, եպիսկոպոսական ձեռնադրութեան եկողներէ յատուկ ուխտագիր առնել ապագայ ընթացքներուն համար։ Առաջին գործադրութիւնն ըրաւ 1765 ապրիլ 3 զատկին օրը՝ եպիսկոպոս ձեռնադրուող Կարնոյ առաջնորդ Պաղտասարի և Բասենի առաջնորդ Աւետիքի վրայ (ԴԻՒ. Գ. 154), որոնց ձեռնադրութեան մէջ ընկերացաւ Մայրաթոռոյ միաբաններէն Գրիգոր Սանահնեցին, որ յիշուեցաւ Սիմէոնի ընտրութեան առթիւ (§ 2073)։ Նոր ձեռնադրուող առաջնորդներէն ուխտագիր առաւ հետևեալ չորս պայմաններու վրայ։ 1. Մնալ ցօր մահուան ի վանքն որոյ վերայ ձեռնադրի։ 2. Անխոտոր կալ ի հաւատ և յուղիղ դաւանութեանս Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցւոյ։ 3. Վարիլ հարազատութեամբ ընդ սրբոյ աթոռոյն և գործակալաց նորին։ 4. Մի՛ զոք ի վիճակի իւրում առանց ընտրութեան և հաւանութեան և կամաց գլխաւոր իշխանաց և քահանայից և ժողովրդոց ձեռնադրել։ Իսկ իր վիճակէն դուրս եղած ատեն, կամ թէ ուրիշ վիճակէ մը իրեն եկած աիեն, մի ումեք տալ զկարգ ի միոյ աստիճանէն մինչև ցեօթն աստիճանն։ Նոյնպէս վանականութեան համար ալ, առանց դիտելոյ զվարս և զբարս, մի՛ ումեք զկարգ ինչ կամ զվեղար, մինչև որ նա ոչ առնուցու յանձն մնալ ի վանս ի միաբանութիւն և ի հնազանդութիւն։ Այդ պայմաններուն դէմ անսաստած ատեն, ուխտագիրներ յանձն կառնէին, ենթարկուիլ հոգևոր պատժոյն զոր սրբազան վեհն տայցէ, և տալ զերկու հազար ղրուշ դրամ տուգանս մարմնաւոր բռնաւորի տեղւոյն, ուր որ գտնուին։ Այդ ուխտագիրի ձևը արձանագրուեցաւ ալ յօրինակ ապա եկելոց (ԴԻՒ. Գ. 166)։ Այստեղ յիշենք թէ սովորութիւն էր եղած առաջնորդաց գալ անյամէ յոտս հայրապետին, մանաւանդ յորժամ հայրապետն նոր յաթոռ նստցի (ԴԻՒ. Գ. 22), և մինչև իսկ Կարսի Աբրահամ եպիսկոպոսին գալ չուզելուն համար, Սիմէոն կամէր ընդ բանիւ առնել զայն, որով նա ալ ապա զղջացեալ եկն (ԴԻՒ. Գ. 36)։ Վերոյիշեայ կարգադրութիւններէն Մայրաթոռ այցելելու պարտքը այժմ իսպառ մոռացութեան ինկած է, դաւանութեան և հաւատարմութեան ուխտերը, և ձեռնադրութեանց մասին կանոնները կը մնան, միայն աթոռը թողլու և հրաժարելու խնդիրը իր նշանակութիւնը կորուսած է, քանի որ Ռուսահայոց համար աթոռի անունով ձեռնադրութիւնն ալ ջնջուած է։ Իսկ Տաճկահայոց մէջ քաղաքական և ազգային պատահարներ, եկեղեցական պահանջներէ անկախաբար, ստէպ հրաժարելու կամ հրաժարեցնելու կը ստիպեն։ Եպիսկոպոսական ձեռնադրութեանց հաստատուն կերպով աթոռի մը հետ կապուելուն հնօրեայ կանոնը իրեն ծագումն ունէր, եպիսկոպոսացուներուն անհրաժեշտաբար նոյն վիճակին քահանայական դասէն առնուելէն, ինչ որ այժմ խափանուած է, և եպիսկոպոսներ կամ առաջնորդներ շատ անգամ հեռաւոր վանքերու միաբաններէն կ՚առնուին։ Միւս կողմէն վիճակներու կարևորութեան և վիճակներու փորձառութեան պատճառներն ալ կը պահենջեն, որ առաջնորդներ նոյն համամտութեամբ զարգանան։ Ո՛չ անփորձներ կարևոր վիճակներու նշանակուին և ո՛չ փորձառուներ երկրորդական վիճակներու մէջ փակուին։ Այդ տեսութիւններ ուրիշ եկեղեցիներու մէջ ալ ոյժ ստացած են, և Յոյն ու Լատին եկեղեցիներն ալ ընդունած են վիճակաւորները աստիճանաբար բարձրացնել դրութիւնը։ Սիմէոնի ձեռնարկներէն իր վերջին տարիներուն մէջ տեղի ունեցածները՝ վերջէն գրելու պայմանով, քիչ մըն ալ ուրիշ աթոռներու մէջ այդ միջոցին տեղի ունեցած անցքերը քաղենք։

« 2102. Առաջին Լուսաւորիչք   |   2104. Կիլիկիոյ Աթոռ »
© Gratun.org