Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2104. Կիլիկիոյ Աթոռ

Կիլիկիոյ աթոռին մասին վերջին անգամ յիշեցինք Միքայէլ Աջապահեանի մահը, և իր եղբօր Գաբրիէլի յաջորդելը 1758-ին (§ 2050), երբ Մայրաթոռ դատարկ էր, որով թէ Շամախեցիին ատեն և թէ Երեւանեցիին առջի տարիները Գաբրիէլն էր Սսոյ գահակալը։ Գաբրիէլ հեռու մնաց այն ձգտումներէն զորս ունեցած էր Միքայէլ, իր իրաւասութեան սահմանները ընդարձակելու, Էջմիածինի հպատակ վիճակներէն մաս մը իրեն վրայ դարձնելով մանաւանդ թէ բոլոր Տաճկահայոց կաթողիկոս ճանչցուիլ կ՚ուզէր, պնդելով թէ ինձ վայել է ունել զայս երկիր՝ որ ընդ իշխանութեամբ Օսմանցւոց է, առ որով և ես և աթոռս իմ կամք (ՋԱՄ. 99)։ Սակայն Կ. Պոլսոյ մեծամեծներ իրեն քաջալերութիւն չտուին, և մինչև իսկ արքունական հրովարտակաւ հանին Միքայէլ ի քաղաքէն և ի վիճակէն Էջմիածնի, և այս պատճառով Երեւանցիի գրիչին ներքև օրհնեալ իշխանքն մեր կը կոչուին այս անգամ, մինչև ուրիշ պարագայի մէջ (§ 2085) համակիր եղած չէր Կ. Պոլսոյ ագայնոց մասին։ Սիմէոնի հակակիր զգացումին հետևանք կը սեպենք մայրաքաղաքի եկեղեցականներուն և Նալեան պատրիարքին վրայ գցած մեղադրանքը, թէ Միքայէլի ձգտումներուն օգնեցին Յունաստանաբնակ սևագլուխքն, և մանաւանդ Յակոբ վարդապետն որ յայնմ ժամանակի պատրիարքն էր ի Կոստանդնուպոլիս, որովհետև եթէ Միքայէլ արքունական հրովարտակաւ հեռացուեցաւ, անշուշտ պատրիարքն էր եղած հրովարտակը հանել տուողը։ Իրաւ Կ. Պոլսոյ պատրիարքն ու եկեղեցականները մասնակցեցան Ջահկեցիին դէմ եղած հակառակութեանց, այլ ոչ երբեք Մայրաթոռին դէմ մրցեցան, ինչպէս և միաբանիցն սրբոյ Էջմիածնի՝ Ջահկեցիին դէմ խռովութիւն հանելը, երբեք իբր Սսոյ աթոռին նպաստաւոր շարժում մը չի կրնար մեկնուիլ։ Անգամ մը որ Միքայէլին ճիգերը անյաջող մնացին, Գաբրիէլ անոնք վերանորոգել չուզեց, և այս կողմէն հաշտ յարաբերութիւններ շարունակեցին, և է այսպէս մինչև ցայսօր, կը գրէ Սիմէոն իր ժամանակին համար (ՋԱՄ. 99)։ Գաբրիէլի գործունէութենէն բան մը պիտի չկարենանք գրել առձեռն տեղեկութիւններ պակսելուն համար, բայց նշանաւոր արդիւնք մըն ալ ունեցած չ՚երևիր, զի ունենալու ալ դիւրութիւն չունէր՝ ընկճուած ըլլալով Գօզանօղլուներուն տեղական բռնապետութեան ներքև։ Նոյնիսկ Գաբրիէլի կեանքը զոհուեցաւ այդ բռնութեանց, վասնզի Սսոյ վանքին վրայ խուժող լեռնականները, զորս արիւնըռուշտ գազանք կը կոչէ յիշատակագիրը, կաթողիկոսին ալ չխնայեցին, և զարկին սպաննեցին 1770 սեպտեմբեր 10-ին, Խաչի շաբաթապահքին ուրբաթ օրը։ Միւս օրը, շաբաթ առտուն, հազիւ թէ վանքին մէջ եղողներ՝ սպանեալ կաթողիկոսը թաղեցին ի դիրս հանգստեան, ահա նոր յարձակում մը կրեց Սսոյ վանքը Գօզանօղլու անսանձ վոհմակներէն, որոնք զայս ինչ պահանջելով կամ զայն, միաբանները կը խոշտանգէին և կը կոշկոճէին, այնպէս որ ոչ պակաս քան զաւուրս տասն, խեղճ միաբաններ շուարած էին մահու ակնկալեան քան կենաց։ Տասն օրերէն վերջ յարձակում կը նորոգուի, և Գօզանօղլուն աւելի քան զքառերիւր արս սրիկայս և արիւնածարաւս կը ղրկէ վանքին վրայ կողոպտելու և կոտորելու, բայց երբ միաբաններ ինքզինքնին արդէն գերեզմանի մոտ կը կարծէին, յարձակողներէն երևելի ոմանք դադար կու տան տագնապին, և վանքին մէջ եղողներէն ոմանք առիթ կը գտնեն, դուրս ելլելու և Ատանա ապաստանիլ։ Փախչողներուն գլուխն էին Մարկոս քահանայ Աջապահ՝ վերջին երեք կաթողիկոսներու եղբայրը, անոր որդին Եփրեմ եպիսկոպոս, այն որ շփոթը անցնելէն ետքը կաթողիկոս ընտրուեցաւ, և 1771 տարւոյն սկիզբները Սիս դառնալով օծում ստացաւ (ՍԻՍ. 219), թէպէտ այլուր 1772 նշանակուած կը գտնենք (ՊԱՍ. 22), իսկ ինքն Եփրեմ իր ազգաբանութիւնը կը կազմէ առանց թուականներու։

« 2103. Եպիսկոպոսաց Կանոններ   |   2105. Աղթամարի Աթոռ »
© Gratun.org