Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2108. Մխիթարեանց Բաժանումը

Կոստանդնուպոլսոյ աթոռին վրայ երկար խօսելու ըլլալով, կը կանխենք մի ցրիւ տեղեկութիւնները քաղել։ Կարևոր եղելութիւն կը նկատենք Մխիթարի հիմնած միաբանութեան մէջ տեղի ունեցած պառակտումը, որ մինչև միաբանութեան երկուքի բաժնուելուն առաջնորդեց։ Վենետիկի միաբաններուն կողմէն հրատարակուած տեղեկութիւնները կը սիրեն լռութեամբ կամ քողարկմամբ անցնիլ այդ պարագաներուն վրայէն, և մինչև իսկ նորագոյն հրատարակութեանց մէջ կը բաւականանան ըսել, թէ Ս. Ղազարու կամարին վրայէն սևաթոյր ամպեր անցան, և ներքին տարաձայնութիւնք առ ժամանակ մի խաւարեցուցին անոր պայծառ հորիզոնը, բայց թէ այդ տարաձայնութիւնը Մխիթարայ աստուածանուէր կաճառը միշտ աւելի ամրապնդեցին (ՅՈԲ. 51), այլ թէ ինչ էին այդ տարաձայնութիւնները, բացատրել չեն սիրեր, անշուշտ տեսակ մը զգուշաւորութեամբ։ Գրեցինք արդէն թէ Ստեփանոս Մելքոնեան աբբահօր ընտրութեան օրէն գլուխ տուած էին ներքին անհամաձայնութիւնք (§ 2031), որոնք փոխանակ մեղմանալու՝ շարունակ աճած և ընդարձակած էին, 1750 ապրիլ 6-էն սկսելով, որ է Մելքոնեանի ընտրութեան օրը։ Խնդրոյ նիւթ եղող կէտը վանական կանոնադրութիւնն է եղած, և Մելքոնեան կը մեղադրուի, իբր թէ Մխիթարի սահմանած կարգերը փոփոխել կ՚ուզէր, և իւր նորաձևութիւններով երիցագոյն միանձանց մէջ տժգոհութիւն յառաջ կը բերէր (ՅՇՐ. 4)։ Այլ թէ ինչ էին Մխիթարի կարգերը և ի՞նչ Մելքոնեանի նորաձևութիւնները, պիտի չկարենանք ճշդել, որոշ տեղեկութիւններ չգտնելով. միայն յայտնի կը տեսնուի թէ Մխիթարի կարգերը հաստատուն և որոշ հիմերու վրայ գրուած չեն եղեր, և միայն իր անձնական հեղինակութեամբ յառաջացեր է իր ձեռնարկը։ Մելքոնեան 1765-ին ատենները Սահմանադրութիւն մը կը կազմէ, և կ՚աշխատի իր պաշտօնին հետ այն ալ պապական իշխանութեամբ հաստատել տալ, առանց միաբանութեան հաւանութիւնն ունենալու։ Եօթը տարի շարունակ այդ դիտումին կը հետապնդէր իւրովի, և միաբանները անոր ընթացքէն ձանձրացած, 1772 մայիս 25-ին ժողովի կը գումարուին, և կը պահանջեն Մելքոնեանէ իր ձեռնարկէն ետ կենալ, և հին Սահմանադրութեան պահպանութիւնը շարունակել. և երբ չեն յաջողիր անոր հաւանութիւնը ստանալ, կ՚որոշեն Մելքոնեանը վար առնել և նոր աբբայի ընտրութեան ձեռնարկել։ Բայց Մելքոնեան, երբոր ներքին զօրութիւնը կը կորսնցնէ, արտաքինին պէտքը կը զգայ, տեղական Լատին արքեպիսկոպոսին պաշտպանութեան կը դիմէ, և անոր միջնորդութեամբ Վենետկոյ հանրապետութեան զինուորական ոյժը Ս. Ղազար կը հրաւիրէ, և իբրև ըմբոստներու գլուխներ հայր Աստուածատուր Պապիկեան և հայր Մինաս Գասպարեան միաբանները բռնի վանքէն կը հանուին, և զինուորական հսկողութեամբ Վենետիկի հանրապետութեան սահմաններէն կ՚արտաքսուին։ Ասով պառակտման նշանը կը տրուի, և վանքին մէջ եղող կամ վանքէ դուրս գտնուող միաբաններ այս ու այն կողմը կը սկսին յարիլ։ Այն օր Մխիթարի աշակերտութիւնը կազմող միաբաններէն 13-ը միայն կը մնան Մելքոնեանի կողմը, իսկ 19-ը Պապիկեանի կողմը կը յարին, սակայն վանքը Մելքոնեանի ձեռք կը մնայ և բազմաթիւ հեռացողներն են որ օտարացած կը սեպուին (ՅՇՐ. 4)։

« 2107. Պօղոս Վանեցի   |   2109. Բաժանման Պատճառը »
© Gratun.org