Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2110. Վենետիկի Բաժինը

Վենետիկ մնացող ճիւղին ուղղութիւնը յատկանշող, և կերպով մը բաժանման շարժառիթը մատնանշող պարագաներուն կարգին, կաևոր կը սեպենք յիշել նաև այն մեծ խնդիրը, որ այդ միջոցին հռոմէադաւան Հայերուն մէջ կը յուզուէր, ու պապական ատեանին ալ ուշադրութիւնը գրաւած էր, և որուն մէջ Ս. Ղազարի միաբանութիւնը գլխաւոր դերն ունէր։ Անգամ մըն ալ կրկնենք, թէ այն ատեն Հայ հռոմէականներ տակաւին ինքնուրոյն կացութիւն չունէին, Հայ պատրիարքարանի մաս էին և անոր կը հպատակէին, և այդ պատճառով այն կրօնական գործողութիւնները և խորհուրդները, որ այդ կացութեան յատկանիշներն էին և վիճակագրական հետևանք ունէին, պարտաւոր էին պատրիարքարանի պաշտօնեաներու ձեռքէն և պաշտօնական եկեղեցիներու մէջ ընդունիլ։ Այսպէս էին գլխաւորաբար մկրտութիւնը, ամուսնութիւնն ու թաղումը։ Լատին եկեղեցականներ և քարոզիչներ այդ ընթացքը իբր հերետիկոսներու հետ հոգևոր հաղորդակցութիւն կ՚անուանէին և կ՚արգելէին, մինչև իսկ ընդունուած խորհուրդները անվաւեր և ապօրէն կը հռչակէին։ Իսկ Հայ հռոմէական ազգայիններ՝ ինքզինքնին նոյնիսկ քաղաքականապէս՝ ստիպուած կը զգային, բայց Լատիններու և լատինամոլներու թելադրանքներու հանդէպ ալ խղճի խայթով կը տանջուէին։ Ուստի գաղտնի գործողութեանց ստիպուելով, կամ Լատին եկեղեցիներ կը դիմէին, կամ տուներու մէջ գողունի խորհուրդներ կատարել կու տային հայ-հռոմէական եկեղեցականներու ձեռքով։ Այդ գողունի գործերն էին, որ պետական տեսութեամբ ալ ապօրինի կը նկատուէին, և անոնց դէմ եղած արգելքները՝ կամ անոնցմով զերծանողներու դէմ ձեռք առնուած միջոցներն էի, որ կաթոլիկներու դէմ հալածանք անունով կը յիշուէին հռոմէականներու կողմէն, մինչ պարզապէս օրինականութեան բնական հետևանքն էին։ Վենետիկի միաբաններ յատկապէս այդ կէտին մտադրութիւն դարձուցած էին, հետևելով իրենց առաջնորդին Մխիթարի կանուխէն ընդգրկած ուղղութեանը (§ 1938), և կը ջանային ապացուցանել, թէ պէտք է ազատ թողուլ Հայ հռոմէականները, որ կարենան Հայ եկեղեցիներու մէջ հայադաւան քահանաներու ձեռքէն այդ խորհուրդները ընդունիլ։ Իբր այդ նպատակին ծառայող փաստ, արուեստակեալ ձևեր ալ կը գործածէին, և քաշքշուկ վկայութիւններով ցուցնել կ՚աշխատէին, թէ Հայոց եկեղեցւոյ դաւանութիւնը հռովմէական եկեղեցիէն տարբերութիւն չունի, թէ հռոմէականութեան անյարմար բացատրութիւններ ոմանց անհատական կարծիքներ են և նշանակութենէ զուրկ են, և թէ Հայոց եկեղեցին իր ամբողջութեամբը և պաշտօնական կերպով Հռոմէ զատուած կամ Հռոմէ դատապարտուած չէ։ Այդ դրութեան գլխաւոր դիտումն էր Լատին քարոզիչներուն միջամտութիւնը հեռացնելով, բնիկ Հայ կաթոլիկութիւն մը ստեցծել։ Այդ նպատակով պաշտօնական գիրեր ալ պատրաստուեցան, որոնց վրայ պիտի խօսինք։

« 2109. Բաժանման Պատճառը   |   2111. Թրիէստի Բաժինը »
© Gratun.org