Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2112. Անտոնեանք Եւ Զըմմառ

Երբոր Մխիթարեան միաբանութիւնը շփոթ միջոց մը կ՚անցնէր Վենետիկի մէջ, Անտոնեան միաբանութիւնն ալ ազատ չէր նմանօրինակ շփոթներէ, բայց ոչ բուն միաբանութեան մէջ, այլ աւելի բնիկ Անտոնեան միաբան՝ Միքայէլ Գասպարեան կաթողիկոսին երեսէն (§ 2065)։ Սա իր Զըմմառի հայրապետանոցը և անոր մէջ բացուած դպրանոցը ծաղկեցնելու փափաքով, Անտոնեանց զարգացման արգելքներ հանելու ալ չէր վարանուէր, և միաբանութեան տէր դառնալու անտեղի պահանջումներու ալ կը ձեռնարկէր։ Գասպարեանն ալ Լիբանանի մէջ նմանօրինակ դեր մը կը վարէր, ինչ որ Մելքոնեան ունեցած էր Վենետիկի մէջ (§ 2108)։ Անտոնեանք Հռոմի մէջ վանք մը կազմակերպելէ ետքը (§ 2065), աշակերտներու պզտիկ խումբ մը ուզեցին փոխադրել հոն՝ ուսումնական զարգացման համար, բայց Գասպարեանի դժուարութիւն հանելուն վրայ, պարտաւորուեցան գաղտագողի և փախստեան ճամպով Լիբանանէ հանել աշակերտները հայր Կարապետ Հալաճեան միաբանի առաջնորդութեամբ։ Մեկնողներ դժուարին ուղևորութեամբ, և Մարսիլիա ու Լիվօռնօ երկարատև դադարներով, հազիւ եօթն ամիսէ Հռոմ կը հասնին։ Նոյն միջոցին Անտոնեանք Մարոնիներու միաբանական կանոնին փոփոխութիւններով իրենց համար վաւերացուելուն հետամուտ էին պապութեան առջև։ Փրոփականտայի ժողովը ինչ ինչ բացատրութեանց համար Գասպարեանին կը գրէ, որ այդ առիթէն օգտուի, իր գաղափարը առաջ քշելու, որ էր Անտոնեան յատուկ միաբանութիւնը խափանելով միակ Զմմառեան աշակերտութիւն մը հաստատել, զոր միաբանութիւն կ՚անուանէր, և ըստ այսմ իր միտքին համեմատ բացատրութիւններ և տեղեկութիւններ կը հաղորդէր Հռոմ։ Բայց անոնք ընթացք չէին ունենար, և Անտոնեան միաբանութիւնը իր դիրքը կը պահէր, թէպէտ առկախ ու առժամեայ ձևով մը, համաձայն Հռոմի որոշման, որ Անտոնեանք ազատ ըլլան ցարդ գործածած կանոններուն համեմատ գործել մինչև որ Փրոփականտայի սուրբ ժողովը վերջնականապէս որոշէ այդ խնդիրը (ԱՆՏ. )։ Գասպարեան շարունակ իր նպատակին ծառայելով, 1776-ին գումարուած Անտոնեանց միաբանական ժողովին կ՚ուզեր մասնակցիլ իբր բնիկ միաբան մը, բայց միաբաններուն կողմէ ընդդիմութեան հանդիպելուն, ժողովը, անվաւեր հռչակելու, և իբրև թէ միաբանութիւնը օրինական գրութիւնը կորսուած ըլլար, իր կողմէն այցելու գլուխ մըն ալ նշանակելու կը ձեռնարկէր։ Բայց Յովհաննէս Պէտիկեան աբբահօր խոհական կերպերը, և տեղացի իշխաններուն միջամտութիւնը զինքը կասեցուցին։ Գասպարեան, որչափ դիւրաբորբոք իր ձեռնարկներուն մէջ, նոյնչափ ալ դիւրափոփոխ էր պարագայից հանդէպ, ուստի իր կեանքին վերջին օրերը 1779-ին, հաշտութիւն և խաղաղութիւն կը հաստատէր միաբաններուն հետ, սակայն երկկողմանի հիմնական որոշման մը յանգելու ատեն չէր մնար, զի քիչ ետքը կը վախճանէր 1780 նոյեմբեր 5-ին, և կը թաղուէր Զըմմառի կաթողիկոսարանը։ Իրեն յաջորդեց Բարսեղ Ավքարեան, Բերիացի, սա ալ Անտոնեան միաբան, Յակոբ կաթողիկոսէ Ամասիոյ անունով եպիսկոպոս ձեռնադրուած։ Ընտրութիւնը կատարուեցաւ 1780 դեկտեմբեր 1-ին, երեք եպիսկոպոսներու ժողովով՝ ընտրեալն ալ մէկտեղ համրելով, և երկու եպիսկոպոսներ ալ բացակայ գտնուելով (ԱՂՔ. Ա. 31), իսկ պապական հաստատութիւնը ստացաւ 1781 յունիս 21-ին։

« 2111. Թրիէստի Բաժինը   |   2113. Կ. Պոլսոյ Աթոռ »
© Gratun.org