Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2116. Պարտքի Խնդիր

Գասպար նոր առիթ մըն ալ կը ստեղծէ՝ պատրիարքը ձանձրացնելու, Երուսաղէմի հաշիւները մէջտեղ հանելով, որով զայն ութն հազար պարտական եհան, որ էր Երուսաղէմի հաշուէն՝ իր պատրիարքական ընտրութեան առթիւ ծախսուած գումարը, որ ընդհանուր և պաշտօնական ծախք մըն էր, և ոչ թէ իր անձնական պարտքը։ Այսու հանդերձ Գասպարի բռնադատութեան վրայ, Պասմաճեան կը զիջանի, և Երուսաղէմի պատրիարք Կարապետի անուան պարտագիր կը ստորագրէ, թէպէտ Կարապետ մեռած էր արդէն, անոր համար զթուականն նոյնոյ մուրհակին յառաջ և անցեալ ժամանակաւ կը դնէին։ Այս կերպով պարտապան ըլլալէ ետքը, պարտքը վճարելու համար կը պարտաւորուէր վաճառեալ զոմանս զսպասս եկեղեցականս, ակնեղէնս և ոսկեղէնս և կերպասեղէնս, զորս պատրաստած էր ի յիշատակ Սրբոյ Յակոբայ աթոռին, և ի վերայ իւրաքանչիւրոց գրեցուցեալ ալ էր։ Մուրհակը ստորագրելուն մէջ՝ պէտք է խոստովանիլ Պասմաճեանի տկարամտութիւնը, սակայն նա ինքզինքը կ՚արդարացնէ, և ակնարկելով Գասպարին, գազանէ, կ՚ըսէ, որ գոչէ և խրոխտայ կրճտելով զատամունս, ո՞վ է որ ոչ սարսիցի։ Ուստի կը յաւելու, ըստ ամենայնի հնազանդեցաք վասն ահի նորա, որ ոչ երբեք կարացաք ասել բանս ինչ ընդդէմ կամաց նորին (ՊԱՍ. 24)։ Սակայն եղելութեանց կարգը կը ցուցնէ, թէ պատրիարքութիւնը պահելու միտումն է, որ զինքը զիջողութեան յորդորած է։ Եղելութեան պարագաները բացատրելու համար կ՚աւելցնէ, թէ ինքն ատենին յայտնած էր, որ ծախքերու կարողութիւն չունի, բայց Գասպար և միւս ամիրաները ըսած էին, Աստուած ողորմած է, միայն թէ դու այժմս ի յանձնդ առ։ Ուստի կը սպասէր որ այն պարտքը իր վրայ պիտի չծանրաբեռնեն, սակայն հակառակը ձեռնարկեցին ընել 1773-ին (ՊԱՍ. 23), ընտրութենէն ինը տարի ետքը։ Միւս կողմէն ալ կը յիշէ, թէ այս տեսակ ծախքեր միշտ աթոռին հաշւոյն եղած են, և ոչ ընտրեալներուն անձնականին։ Յանուանէ կը յիշէ Յովհաննէս Կոլոտ պատրիարքը, որուն զամենայն պէտս և զպակասութիւնս հոգայր Շղթայակիրը, առաքելով լիապէս և ոչ ճշդմամբ։ Յակոբ Նալեան պատրիարքին ծախքերն ալ 20,000 ղուրուշ, Երուսաղեմէ ղրկած են՝ Սեղբոս ամիրային և Ղալաթիոյ աւագերէց Ձափխուն մականուանեալ Սահակ քահանային ձեռամբ։ Մինաս Ակնեցիի Կ. Պոլսոյ պատրիարքութեան և Յակոբ Նալեանի Երուսաղէմի պատրիարքութեան ծախքն ալ 40,000 ղուրուշ, ի յարդեանցն Երուսաղէմի տրեցեալ եղև։ Յակոբ Նալեան երկրորդ անգամ պատրիարք եղած ատեն 4000 վնէժականս տուած է հրաժարելու հաւանաող Գէորգ Ղափանցիին ի փողիցն Երուսաղէմի։ Բերած օրինակները կը հաստատէ յաւելլով, թէ ականատես և տեղեակ եմք, և թէ դրամը բարձեալ տարաք ձեռամբ մերով, և կը կնքէ գոչելով. Միթէ՞ նոքա որդիք ազատի էին, և մեք միայն որիք օտարաց և ծառայք էաք (ՊԱՍ. 25)։ Սակայն այդ գանգատները անագան կը գրէ, մինչ գործին ատեն ձայն իսկ հանած չէ, կամ սաստիկ տկարամտութեան՝ և կամ աթոռը ձեռքէ հանելու վախէն ստիպուած։

« 2115. Հրաժարելու Փորձ   |   2117. Պասմաճեանի Հրաժարիլը »
© Gratun.org