Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2117. Պասմաճեանի Հրաժարիլը

Ժողովրդական ցոյցը և Պասմաճեանի հրաժարականին մերժումը, փոխանակ Պասմաճեանը աւելի զօրացնելու, ընդհակառակն զայն տկարացուցած էր, զի ցոյցը արդիւնք հետևանք չէր ունեցած։ Պասմաճեան այս տեսնելով, վերջնական կերպով քաշուելու մտադրութիւնը ունեցաւ, առաջին ցոյցէն տարի մը ետքը, որովհետև կը տեսնէր զզուելն Պոլսեցւոցն, և զարզայ տալն թագաւորին քանիցս անգամ, մինչև թագաւորի ձանձրանալն ընդ բազմութիւն արզայիցն, և հրամայելն զայլ ոք պատշաճաւոր ընտրել (ԴԻՒ. Ը. 269)։ Բայց յառաջ քան զիջանելն ի պաշտօնէ, բանակցութեան մտաւ մեծամեծներուն հետ, առաջարկելով միով բաւական ապրուստիւ ի մօտակայ տեղւոջ ուրեք առնել զբնակութիւն. և մեծամեծներ առ այս խորհուրդս հաճեցան և դաշնագիրս եղեն (ՊԱՍ. 111)։ Այդ պայմանագրութենէ ետքը, խորհրդակցութիւններ սկսան պատրիարքութեան ընտրելիներու վրայ, և այսպէս էանց ամիս մի (ՉԱՄ. Գ. 876), մինչև որ վերջապէս հաւանեցան և համաձայնեցան Էջմիածինի նուիրակ Զաքարիա եպիսկոպոսի վրայ, և Գրիգորի հրաժարականին և Զաքարիայի ընտրութեան պաշտօնագիրները միանգամայն ներկայացուեցան կառավարութեան, և Պասմաճեան 1773-ին ի վերջն նոյեմբեր ամսոյ գործէ քաշուեցաւ (ՊԱՍ. 34), կամ աւելի ճշդութեամբ, նոյեմբեր 28-ին պատրիարքութիւնը թողուց և բնակեցաւ Իւսկիւտար (ՉԱՄ. Գ. 877), ուր էր Երուսաղէմի հին հոգետունը։ Նոր պատրիարքին անձին և գործին վրայ չխօսած, Պասմաճեանի մասին յիշենք, թէ Իւսկիւտար առանձնացեալ ապրեցաւ իբրև ամիսս տասն։ Սակայն այդ վիճակը հաստատուն չեղաւ, զի խորհրդական արդարամիտ իշխանաց խումբը, ինչպէս ինքն հեգնաբար կը գրէ, ոչ մնացին ի վերայ խոստմանց և խօսից իւրեանց, այլ սկսան կուտել զանազան խուժանս (ՊԱՍ. 34)։ Ինքն չի բացատրեր թէ ըրածնին ինչ էր, իսկ ուրիշ տեղէ կ՚իմանանք թէ ձայներ սկսան հանել, թէ հանդերձեալ է յափշտակել զպատրիարքութիւնս։ Գուցէ իր կողմնակիցներուն, և գլխաւորապէս կաթոլիկամիտներու մէջ խլռտումներ ալ սկսան Զաքարիայի դէմ։ Ուստի մեծամեծներ ուզելով խափանել զառիթ շփոթութեանն, յորդորեցին Պասմաճեանը հեռանալ (ՉԱՄ. Գ. 877), թէպէտ ինքն իրեն կը վերագրէ, զելանելոյն ի քաղաքէն և հառանալոյն զկերպն և զեղանակն մտածած ըլլալու նախաձեռնութիւնը (ԳԱՍ. 34)։ Կ՚երևի թէ հեռանալու խրատը տուողներ՝ գործադրութեան կերպը իրեն են թողած. ինքն ալ մտածած է Կիպրոսի առաջնորդութիւնը ստանձնել, ինչ որ իրեն կը տրուի, և մայրաքաղաքէ մեկնելով Կիպրոս կը հասնի 1774 հոկտեմբեր 26-ին (ՉԱՄ. Գ. 877)։ Այնտեղ ալ մնացած է դարձեալ իբրև ամիսս տասն, իբր թէ առաջնորդ տեղւոյն (ՊԱՍ. 34), բայց որչափ ալ յօժարակամ ընտրած էր, սակայն Կիպրոս բաւական չէր Պասմաճեանի ձգտումները գոհացնելու, որ աւելի տկարամիտ քան համեստ, ընդարձակագոյն ասպարէզի և լաւագոյն բախտի ձգտումներով կ՚օրօրուէր։ Միւս կողմանէ պատրիարքութեամբ ալ չյաջողերէ ետքը, ազգային շրջանակի մէջ նոր յաջողութեան յոյս չէր կրնար տածել, ուստի տարբեր շրջանակի մէջ նետուելու որոշումը կու տայ։ Արդէն այն ատեններ բոլոր ազգային շրջանակին մէջ ձեխողողներուն համար վերջին ապաւէնը այս եղած էր, ուստի ինքն ալ ուղղեցաք, կ՚ըսէ և հաստատեցաք զմիտս մեր առ ի դիմել դէպ յԱրևմուտս (ՊԱՍ. 34), թէպէտև ոչ մի նոր գանգատի նիւթ կամ նոր հակառակութեան նշան չէ ունեցած Կիպրոսի առաջնորդութեան միջոցին, զոր ինքն էր ուզած և ընդունած։ Ազգային շրջանակէն բոլորովին յուսահատած պէտք է ըլլայ, որ և ոչ իսկ համարձակած է Էջմիածին դիմել, և գոնէ այնչափ փափաքած և հետամուտ եղած եպիսկոպոսութիւնը ստանալ։ Կիպրոսէ մեկնիլը նշանակուած է 1775 սեպտեմբերին (ՉԱՄ. Գ. 877), նաւագնացութիւնը եղած է սակաւ յերկար միջոցիւք, ըստ որուն ձմեռնային էր եղանակն, և ուղիղ եկած է ի Վնէժ կամ Վենետիկ, մերձաւորաբար դեկտեմբերին մէջ։ Այստեղ կը մնայ իբրև ամիսս հինգ, ուսկից կը փոխադրուի Հռոմ 1776 ամառուան, և հոն կը մնայ իբրև ամիսս ինն, և վերջապէս 1777 ապրիլին կը փոխադրուի Անքօնա (Ancona), փափաքելով առնել զբնակութիւնս առ ծովեզերեայ տեղի (ՊԱՍ. 35), չենք գիտեր թէ օդին յարմարութեան համար, թէ ոչ Արևելքի հետ ազատ յարաբերութիւն պահելու դիտմամբ։

« 2116. Պարտքի Խնդիր   |   2118. Զաքարիա Կաղզուանցի »
© Gratun.org