Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սիմէոն Ա. Երեւանեցի

2118. Զաքարիա Կաղզուանցի

Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութեան համար Պասմաճեանի յաջորդ ընտրուած Զաքարիա եպիսկոպոսը, հռչակաւոր Կաղզուանցին էր, բնիկ Կարսայ վիճակի կամ հին Գաբեղեան գաւառի Կաղզուան աւանէն, որդի մեծատուն Բարիլոյս Փօքուզեանի և Նազէի, որ էր դուստր գլխաւորի գաւառի։ Ծնած է շուրջ 1720-ին, եկեղեցականութեան փափաքով մայրաթոռի ժառանգաւորաց դպրոցին աշակերտած, 1755-ին վարդապետ ձեռնադրուած լուսարարապետ Եղիազար եպիսկոպոսէ, և եպիսկոպոսութեան բարձրացած Շամախեցիին ձեռնադրութեամբ։ Զաքարիայի արտաքին նկարագիրը կը տրուի, հասակաւն երկայն, դիմօքն գեղեցիկ և ահեղակերպ, լայներես և լայնաճակատ, և հերալի յոյժ (ԴԻՒ. Ժ. 215), և այս վերջին պարագան առիթ տուած է զայն մակդիր անուամբ Գըլլը բաթրիք կոչելու (01. ՕՐԱ. 151)։ Իսկ ներքին նկարագրով կը ցուցուի իբրև կամքի և գործի տէր անձ, ազգին պատւոյն և եկեղեցւոյ պայծառութեան նախանձախնդիր, ուսման նուիրեալ և դաստիարակութեան հետապնդող, և իր նպատակին աշխատելու մէջ դժուարութենէ չընկճող և ուժգին միջոցներէ չխուսափող։ Մայր աթոռէն հեռանալուն առաջին պաշտօնը եղաւ Եւդոկիոյ շրջանակին նուիրակութիւնը Շամախեցիին հրամանով, զոր կը վարէր երբ Սիմէոն աթոռ բարձրացաւ, և նուիրակութեան տարիները լրացնելով Էջմիածին դարձաւ 1764 մարտ 4-ին (ԴԻՒ. Գ. 67)։ Հոն մնաց մինչև 1767, մինչև որ Յարութիւն Բասենցի եպիսկոպոսը՝ Կ. Պոլսոյ նուիրակը, մայրաքաղաքին նուիրակութիւնը աւարտելով նոյն շրջանակի յարտաքին վիճակն էր ելած։ Այդ միջոցին նուիրակէն զատ մայրաքաղաքի մէջ կը մնար ուրիշ վարդապետ մըն ալ Մութավէլու, այսինքն Միւթէվլլի անունով, իբր կառավարիչ մայր աթոռի ինչքերուն և կալուածներուն, և այս պաշտօնին կոչուած էր ծերունի Բարսեղ վարդապետը (§ 2087)։ Երբոր Բասենցին մայրաքաղաքէն հեռացաւ, Սիմէոն մտածեց նոր կարգադրութիւն մը ընել, որ կերպով մը փոխարիներ Կ. Պոլսոյ մէջ կաթողիկոսական փոխանորդ հաստատելու ձախողած խորհուրդը (§ 2086), և որուն տեղը չէր կրցած բռնել միւթէվէլլլիի պաշտօնը։ Այդ նպատակով Կ. Պոլսոյ շրջանին նուիրակութիւնը երկուքի բաժնեց, և մայրաքաղաքը յարակից վիճակներէն զատեց, միւթէվէլլիի պաշտօնը ջնջեց, Բարսեղ վարդապետը արտօնեց որ ուր ուզէ բնակի, և դարմանեսցէ զծերութիւն իւր, և Կ. Պոլսոյ լոկ քաղաքին համար նւիրակ նշանակեց Զաքարիա Կաղզուանցին, որ ընդ նուիրակութեանն՝ որքան և դիպեսցին անդ հոգալիք, հոգասցէ (ԴԻՒ. Գ. 749)։ Այդ նոր պաշտօնին մասին պէտք եղած պաշտօնագիրները 1767 սեպտեմբերին գրուած կը տեսնուին (ԴԻՒ. Գ. 761), որով հազիւ 1768-ին սկիզբները Զաքարիա Կ. Պոլիսի մէջ պաշտօնին ձեռնարկած կըլլայ։ Զաքարիայի յանձնուած պաշտօնը՝ լոկ նւիրակութենէ աւելի ընդարձակ էր, և անուղղակի կերպով կանուխէն մտածուած կաթողիկոսական փոխանորդութիւնն էր։ Զաքարիա իր պաշտօնին պայմանաժամը լրացնելով, իբրև կամէր դառնալ ի սուրբ աթոռն տիրակերտ վերստին եղև կարգեալ ի նոյն գործ (ԴԻՒ. Ժ. 215) կամ որ նոյն է, երկրորդաբար եկն իշխանութիւնն նուիրակութեան ի կաթողիկոսէն (ՍՐԳ), այսինքն Զաքարիայի պաշտօնը կրկնուեցաւ, ինքն Կ. Պոլիսէ չհեռացած։ Ըստ այսմ չարդարանար ոմանց կարծիքը թէ Զաքարիա Էջմիածին վերադարձած էր, և երկրորդ անգամ ալ 1772-ին իբր նուիրակ եկած էր Պոլիս (01 ՕՐԱ. 152)։ Նոյնիսկ Սիմէոնի թղթակցութեանց հաւաքածոյն ալ, Կ. Պոլսոյ հետ յարաբերութիւնները անընդհատ կերպով Զաքարիայի հետ կը պահէ, և Կ. Պոլսոյ համար ուրիշ նուիրակի անուն չի յիշեր։

« 2117. Պասմաճեանի Հրաժարիլը   |   2119. Զաքարիա Պատրիարք »
© Gratun.org